กิจจญาณและกตญาณในอริยสัจ 4 : หน้า 166/188

2. กิจจญาณ คือ พระปรีชาญาณอันแทงตลอดในกิจแห่งอริยสัจ 4 ตรัสรู้แจ้งว่า ทุกขสัจ สมควรที่พระอริยบุคคลจะพึงกำหนดรู้ สมุทัยสัจนี้สมควรที่พระอริยบุคคลจะพึงละเสีย นิโรธสัจคือพระนิพพานนั้นสมควรที่พระอริยบุคคลจะพึงกระทำให้แจ้งในขันธสันดาน มรรคสัจอันเป็นทางปฏิบัติให้ถึงซึ่งการดับทุกข์นั้นสมควรที่พระอริยบุคคลจะพึงเจริญไว้ใน สันดาน 3. กตญาณ คือ พระปรีชาญาณอันรู้แจ้งในกิจแห่งอริยสัจ 4 อันกระทำเสร็จแล้ว และ รู้ว่าตนได้กําหนดรู้ทุกขสัจเป็นอารมณ์อยู่แล้ว รู้ว่าสมุทัยสัจคือตัณหานั้นตนได้ละขาดจาก สันดานแล้ว รู้ว่านิโรธสัจคือพระนิพพานนั้นตนได้กระทำให้ประจักษ์แจ้งในสันดานแล้ว รู้ว่า มรรคสัจอันเป็นทางปฏิบัติให้ถึงซึ่งความดับทุกข์นั้นตนได้เจริญบริบูรณ์แล้ว สำหรับอาการ 12 ประการนั้น ถ้าจะใคร่รู้ให้ตั้งอริยสัจทั้ง 4 ลง แล้วคูณด้วยญาณทั้ง 3 ดังกล่าวแล้ว ก็จะได้ผลลัพธ์เป็นอาการ 12 พระปรีชาญาณอันประกอบด้วยปริวัฏฏ์ 3 อาการ 12 นี้ ได้ชื่อว่า “ธรรมจักร” เพราะว่าสามารถหมุนเคลื่อนไปฆ่าข้าศึกคือกิเลสเสียได้ ธรรมจักรนี้ประเสริฐกว่าวชิราวุธของสมเด็จอมรินทราธิราช ซึ่งทรงอานุภาพมาก วชิราวุธนั้น ถ้าสมเด็จอมรินทราธิราชทรงพระพิโรธแล้วทิ้งไปในอากาศ จะทำให้ฝนแล้งไปถึง 7 ปี ถ้าทิ้งลง ไปยังแผ่นพื้นพสุธา ต้นไม้ใบหญ้าพฤกษานานาพันธุ์ทั้งปวงก็จะเสียหายมิได้งอกผุดขึ้นมาช้า นานถึง 12 ปี ถ้าทิ้งไปในท้องมหาสมุทร น้ำในมหาสมุทรก็จะเหือดแห้งไป ถ้าทิ้งลงบนยอด เขาพระสุเมรุ ภูเขานั้นก็จะแตกตลอดถึงอโธภาค อำนาจของจักรแก้ววชิราวุธแห่งสมเด็จ อมรินทราธิราชมีพลังฤทธิ์ร้ายแรงถึงเพียงนี้ แต่ก็มิอาจจะสังหารกิเลสธรรมทั้งปวงให้พินาศ ย่อยยับไปได้ ด้วยเหตุนี้จึงกล่าวว่า ธรรมจักรนี้ประเสริฐกว่าวชิราวุธแห่งสมเด็จอมริน ทราธิราช 9.2 ผลของธัมมจักกัปปวัตตนสูตร ครั้นเมื่อสมเด็จพระผู้ทรงพระภาคเจ้าตรัสเทศนาธัมมจักกัปปวัตตนสูตรจบลงแล้ว แผ่น พื้นปฐพีก็กัมปนาทป่วนปั่นหวั่นไหวไปทั่ว ประดุจเครื่องจักรยนต์กำลังทำงาน มหาสมุทรก็ บันลือลั่นด้วยเสียงคลื่นอันซัดด้วยแรงลม เขาพระสุเมรุก็โอนอ่อนน้อมค้อมลงดุจดัง จะก้มศิโรตม์น้อมถวายอภิวาทนมัสการ เสียงสนั่นครั่นครื้นตลอดถึงพรหมโลก ประกอบกับ แสงสว่างกระจ่างไปในอนันตโลกธาตุบดบังรัศมีแห่งเทพบุตรและเทพธิดา อินทร์พรหมทั้งปวง ความมหัศจรรย์ต่าง ๆ บังเกิดขึ้นมากมายเป็นอเนกอนันต์ บ ท ที่ 9 ป ฐ ม อ ริ ย ส า ว ก DOU 153