ทุกขสมุทัยอริยสัจ : หน้า 79/188

บทที่ 5 ทุกขสมุทัยอริยสัจ ๆ เมื่อสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสเทศนาทุกขอริยสัจจบลงแล้ว จึงทรงพระมหา กรุณาตรัสเทศนาทุกขสมุทัยอริยสัจสืบต่อไปว่า ตัณหาใด ๆ ก็ตามได้ชื่อว่าทุกขสมุทัยอริยสัจ อธิบายว่า ตัณหาอันใดที่จะเป็นต้นเหตุให้สัตว์ทั้งหลายปฏิสนธิถือกำเนิดในภพใหม่ ตัณหานั้น คือความกำหนัดยินดีในวัฏสงสาร สัตว์ทั้งปวงเมื่อบังเกิดในภพใด ๆ ก็ย่อมจะมีความกำหนัด ยินดีในภพนั้น ๆ อย่างไม่มีเสื่อมคลาย ความยินดีในรูป เสียง กลิ่น รส และสัมผัสนั้นย่อม รัดรึงตรึงตราหนาแน่นอยู่ในสันดานสัตว์ อุปมาเสมือนดังเชือกที่คอยผูกล่ามสัตว์ไว้ให้ท่อง เที่ยวอยู่ในวัฏสงสาร เวียนตายเวียนเกิด เวียนถือกำเนิดในภพน้อยภพใหญ่ เสวยทุกขเวทนา ด้วยกองทุกข์คือชราและพยาธิ คอยติดตามเบียดเบียนย่ำยีอยู่เสมอ มรณทุกข์ก็คอยนั่นชีวิต ให้ขาดลง เปรียบประดุจนายเพชฌฆาตผู้ปลดชีวิตบุคคลด้วยดาบอันคมกล้า สัตว์ทั้งหลาย ดำรงชีวิตอยู่อย่างแสนยากแสนลำบากกาย ตายจากที่นี้ก็ไปเกิดที่นั้น ตายจากที่นั้นก็ไป บังเกิดที่โน้น ตายจากที่โน้นก็มาบังเกิดที่นี้ มีแต่ท่องเที่ยวเวียนตายเวียนเกิด เวียนถือ กำเนิดในภพน้อยภพใหญ่ไม่มีที่สิ้นสุดด้วยตัณหา ซึ่งเป็นเสมือนเชือกล่ามสรรพสัตว์ ทั้งหลายไว้มิให้เคลื่อนขยายออกไปได้เลย 5.1 ตัณหา 3 สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแบ่งตัณหาออกเป็น 3 ประการ คือ กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา 1.กามตัณหา คือ ความทะยานอยากของจิตอันเต็มไปด้วยความโลภ เป็นความ ทะยานอยากในกามคุณ 5 อันได้แก่ รูป เสียง กลิ่น รส และสัมผัสทางกาย เป็นความทะยาน อยากของบุคคลที่มีความเห็นว่า กามคุณ 5 คือสิ่งที่สามารถบันดาลความสุขได้อย่างแท้จริง ดังนั้นจึงตั้งความปรารถนาจะได้บังเกิดในโลกมนุษย์หรือสวรรค์ ซึ่งได้ชื่อว่า กามภพ บุคคลที่ มีความเห็นเช่นนี้ต่างพยายามบำเพ็ญทาน รักษาศีล และสร้างกุศลทั้งปวง เพื่อให้บรรลุความ ปรารถนาที่ตั้งไว้ เช่นนี้จัดว่าเป็นกามตัณหา ตถาคตตรัสเรียกว่า ทุกขสมุทัยอริยสัจ 66 DOU แ ม่ บ ท แ ห่ ง ธ ร ร ม