บทที่ 1 เนื้อความโดยย่อของทางสายกลาง : หน้า 17/188

บทที่ 1 เนื้อความโดยย่อของทางสายกลาง ปฐมเทศนา ภายหลังจากที่พระโพธิสัตว์ได้ตรัสรู้ธรรม บรรลุพระอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณเป็น พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ณ ควงไม้พระศรีมหาโพธิ์ ริมแม่น้ำเนรัญชรา ตำบลพุทธคยา ในคืน เดือนเพ็ญแห่งวิสาขปุรณมีแล้ว พระพุทธองค์ยังทรงประทับนั่งเสวยวิมุตติสุข พิจารณาธรรมอยู่ ณ ควงไม้พระศรีมหาโพธิ์นั้น เมื่อครบ 7 วัน จึงทรงออกจากสมาธิ แล้วเสด็จไปประทับนั่ง เสวยวิมุตติสุขต่อ ณ โคนไม้อชปาลนิโครธอีก 7 วัน แล้วจึงเสด็จไปประทับนั่งเสวยวิมุตติสุข ณ โคนไม้จิกตลอด 7 วัน ครั้นแล้วได้เสด็จไปประทับนั่งเสวยวิมุตติสุข ณ โคนไม้เกตก็อีก 7 วัน รวมเวลาตั้งแต่วันตรัสรู้ได้ 28 วัน สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้เสด็จย้อนกลับไปประทับนั่ง ณ โคนไม้อชปาลนิโครธอีกครั้งหนึ่ง ขณะที่สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากำลังทรงพิจารณาพระสัทธรรมอันล้ำลึกคัมภีรภาพ อยู่นั้น ท้าวสหัมบดีมหาพรหมพร้อมด้วยบริวารประมาณหนึ่งหมื่น ได้ลงจากพรหมโลกมา กราบทูลอาราธนาพระพุทธองค์ให้ทรงแสดงพระสัทธรรมเทศนาโปรดเวไนยสัตว์ทั้งหลาย หลัง จากที่ทรงพิจารณาดูสรรพเวไนยสัตว์ด้วยพุทธจักขุญาณแล้ว ก็ทรงรับอาราธนาท้าวสหัมบดี มหาพรหม แต่ก็ทรงมีพระพุทธปริวิตกว่า ตถาคตควรจะตรัสเทศนาโปรดบุคคลใดก่อน ใน ที่สุดก็ทรงตัดสินพระทัยว่า จะเสด็จพระราชดำเนินโดยทรงพระบาท ไปตรัสเทศนาโปรด ปัญจวัคคีย์ภิกษุทั้ง 5 ซึ่งพำนักอยู่ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้เมืองพาราณสีเป็นแห่งแรก ปฐมเทศนา ที่ทรงแสดงแก่ปัญจวัคคีย์ภิกษุทั้ง 5 นี้ มีชื่อปรากฏในพระไตรปิฎกว่า “ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร” การที่พระสัทธรรมเทศนาสูตรนี้ได้รับการขนานนามดังกล่าว ก็เนื่องด้วยปฐมเทศนานี้ เปรียบประดุจธรรมราชรถ ซึ่งพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารถนาจะ ใช้บรรทุกสรรพเวไนยสัตว์ทั้งหลายออกจากห้วงวัฏสงสารไปสู่แดนเกษม คือ พระอมตนิพพาน โดยมีพระพุทธองค์ทรงเป็นสารถีเอง ปัญจวัคคีย์ภิกษุทั้ง 5 ได้แก่ พระโกณฑัญญะ พระวัปปะ พระภัททิยะ พระมหานามะ และพระอัสสชิ 4 DOU แ ม่ บ ท แ ห่ ง ธ ร ร ม