ลักษณะของทุกข์ : หน้า 50/188

1.3 พยาธิ ได้แก่ ทุกข์อันเกิดจากความเจ็บไข้ ทำให้ได้ประสบทุกขเวทนาด้วย ประการต่าง ๆ 1.4 มรณะ ได้แก่ ทุกข์อันมีลักษณะตัดเสียซึ่งชีวิต 1.5 โสกะ ได้แก่ ทุกข์อันมีลักษณะทำให้เดือดร้อน พลุ่งพล่าน กระวนกระวาย อัด อั้นตันใจ เหมือนมีไฟสุมอยู่ในอก แห้งใจ 1.6 ปริเทวะ ได้แก่ ทุกข์อันเป็นเหตุให้ร่ำไห้ หลั่งน้ำตาฟูมฟาย น้ำตานองหน้า 1.7 ทุกขะ ได้แก่ ลักษณะที่ทำให้จิตใจสลดหดหู่ หมดกำลังใจ ไม่สามารถประกอบ กิจการงานใด ๆ ได้ ๆ 1.8 โทมนัสสะ ได้แก่ ทุกข์อันมีลักษณะที่ทำให้รู้สึกน้อยเนื้อต่ำใจ ขัดใจ และขึ้งเคียด 1.9 อุปายาสะ ได้แก่ ทุกข์อันมีลักษณะทำให้สะอื้นไห้เพราะความอาลัยอาวรณ์ 1.10 อัปปิเยหิสัมปโยคะ ได้แก่ ทุกข์อันมีลักษณะทำให้ขัดข้องหมองมัว ตรอมใจ ด้วยเหตุที่ต้องประสบสิ่งอันมิได้เป็นที่รัก 1.11 ปิเยหิวิปปโยคะ ได้แก่ ทุกข์อันมีลักษณะทำให้โศกศัลย์โศกา เมื่อพลัดพราก จากสัตว์และสังขารอันเป็นที่รัก 1.12 ยัมปิจฉัง นลภติ ได้แก่ ทุกข์อันมีลักษณะทำให้หม่นหมอง หมกมุ่น วุ่นวายใจ ในขณะที่ปรารถนาสิ่งใดแล้ว ไม่สมปรารถนา กองทุกข์ทั้ง 12 ประการนี้ ย่อมเบียดเบียนสัตว์ให้ได้รับความทุกข์ยากลำบากนานัปการ เกิดมาเป็นสัตว์มีชีวิตแล้ว สิ่งที่เที่ยงแท้แน่นอนก็คือจะต้องถูกทุกข์เบียดเบียน จะมีผู้ใด ปราศจากทุกข์นั้นหามิได้เลย ด้วยเหตุนี้สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจึงตรัสเทศนาถึงอรรถ ประการแรกว่า “ทุกข์นั้นมีลักษณะเบียดเบียน” 2. ทุกข์ มีอรรถว่าปัจจัยประชุมแต่ง อรรถประการที่สองนี้ ได้ตรัสอธิบายเกี่ยว เนื่องไปถึงสมุทัยอริยสัจ โดยทรงแสดงพระธรรมเทศนามีใจความสำคัญว่า กองทุกข์นี้บังเกิด ขึ้นก็เพราะมีตัณหาเป็นปัจจัยประชุมแต่ง สิ่งอื่นใดที่จะเป็นปัจจัยให้เกิดทุกข์ยิ่งไปกว่าตัณหา นั้นไม่มีอีกแล้ว 3. ทุกข์ มีอรรถว่าเดือดร้อน อรรถประการที่สาม ทรงแสดงอรรถาธิบายเกี่ยวพันถึง บ ท ที่ 3 อ ริ ย สั จ 4 DOU 37