จริตและอุปนิสัย : หน้า 48/287

แนวคิด 1. จริต คือ ลักษณะนิสัยพื้นฐานที่ประพฤติปฏิบัติ เป็นพฤติกรรมตามสภาพของจิตใจ อันเป็นปกติของบุคคลนั้น การที่เราจะทราบว่าใครมีจริตเป็นอย่างไรนั้น เราสามารถเรียนรู้ได้ จากอุปนิสัยของคนคนนั้น อุปนิสัยเกิดขึ้นจากการอบรมหรือจากการเสพคุ้นบ่อย ๆ จนเกิด เป็นความเคยชิน โดยผ่านทางสิ่งแวดล้อม ครอบครัว และการศึกษาฝึกฝนต่าง ๆ ในทางพุทธ ศาสนาเชื่อว่า เหตุที่คนเรามีจริตแตกต่างกันเกิดจากกรรมในอดีต และสัดส่วนองค์ประกอบ ของธาตุทั้ง 4 ภายในร่างกายของแต่ละคน 2. พระพุทธองค์ตรัสสอนเรื่องจริต ด้วยวิธีตรัสบอกถึงอุปนิสัยของแต่ละบุคคล และ ทรงจําแนกจริตของแต่ละบุคคลไว้เป็น 6 ประเภทด้วยกัน ได้แก่ ราคจริต โทสจริต โมหจริต วิตกจริต สัทธาจริต และพุทธจริต แต่ละคนจะมีจริตผสมอยู่ทุกแบบแต่สัดส่วนแตกต่างกันไป และมักจะมีจริตเด่นในสัดส่วนที่สูงอยู่ 1-2 แบบในคน ๆ เดียวกัน เมื่อเราได้ศึกษาทำความ เข้าใจถึงจริตหรืออุปนิสัยต่าง ๆ ดังกล่าวแล้ว จะช่วยให้เราเข้าใจตนเองและผู้อื่นมากยิ่งขึ้น ทำให้ สามารถพัฒนาปรับปรุงแก้ไขตนเอง และลดปัญหาความขัดแย้ง ทางด้านความคิด คำพูด การ กระทำของกันและกันได้ 3. การทำหน้าที่กัลยาณมิตร ทั้งการให้สิ่งของ การให้ความช่วยเหลือ ตลอดจนการให้ กำลังใจนั้น จำเป็นจะต้องเข้าใจในจริตหรืออุปนิสัยของแต่ละบุคคลด้วย จึงจะทำให้การทำ หน้าที่กัลยาณมิตรนั้นเกิดประสิทธิภาพและประสิทธิผลอย่างเต็มที่ เช่น รู้ว่าควรจะเลือกหัวข้อ ธรรมะไปแนะนำถ่ายทอดอย่างไรให้เหมาะสมกับจริตหรืออุปนิสัยของคนคนนั้น วัตถุประสงค์ 1. เพื่อให้นักศึกษาเข้าใจ และสามารถบอกความหมายและที่มาของจริตได้อย่างถูกต้อง 2. เพื่อให้นักศึกษาเข้าใจ และสามารถบอกถึงประเภทและประโยชน์ของการศึกษา เรื่องจริตทั้ง 6 ประเภทได้ 3. เพื่อให้นักศึกษาเข้าใจ และสามารถนำความรู้เรื่องจริต ไปปฏิบัติทำหน้าที่เป็น กัลยาณมิตรให้กับตนเองและชาวโลกได้อย่างมีประสิทธิภาพ บทที่ 2 จ ริ ต 6 (อุปนิสัย 5 ประการ) DOU 37