การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและนิสัยจากปัจจัย 4 : หน้า 171/287

2. ด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ นอกจากจะเน้นเรื่องการใช้ปัจจัย 4 ตาม วัตถุประสงค์แล้ว พระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังทรงกําหนดประเภทและปริมาณในการใช้ด้วย ทำให้ ทรัพยากรธรรมชาติถูกนำมาใช้เท่าที่จำเป็น จึงเป็นการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติที่เห็นได้ อย่างชัดเจน กล่าวคือ ทรงกำหนดให้พระภิกษุมีจีวรใช้ 3 ผืน ซึ่งแต่ละผืนมีอายุใช้งานนานเป็นปี จึงทำให้ไม่ ต้องสิ้นเปลืองวัสดุที่จะนำมาทำเป็นจีวรมากเกินจำเป็น แตกต่างจากฆราวาสทั่วไป ที่มักจะมี เสื้อผ้าไว้ใส่กันหลาย ๆ ชุด แต่ละชุดยังหลากสีสัน และบางครั้งทั้งที่ยังใช้กันไม่คุ้มค่า ก็ไปหา ซื้อกันมาใหม่ วัสดุจากธรรมชาติที่ต้องนำมาใช้จึงต้องมากตามไปด้วย อาหารสำหรับพระภิกษุ ก็ฉันเท่าที่บิณฑบาตมาได้ และหากเกินเวลาเที่ยงวันไปก็ไม่ สามารถฉันได้อีก อาหารที่พระภิกษุฉันในแต่ละวันจึงไม่ได้มากมายอะไร เมื่อเทียบกับฆราวาส ที่รับประทานได้ตามใจ และสามารถรับประทานกันได้ทั้งวัน กุฏิที่พักสำหรับพระภิกษุก็มีขนาดไม่ใหญ่ พออยู่กันด้วยความเรียบง่าย อุปกรณ์ข้าว ของเครื่องใช้หรือเฟอร์นิเจอร์ก็ไม่จำเป็นต้องมี จึงเป็นการช่วยรักษาทรัพยากรธรรมชาติที่มีอยู่ อย่างจํากัดไม่ให้สิ้นเปลือง ยารักษาโรคก็ใช้ตามความจำเป็นที่ต้องใช้ ไม่ใช่ใช้บำรุงบำเรอจนเกินเหตุ 3. ด้านการสร้างนิสัย เพราะนิสัยทั้งที่ดีและไม่ดี เกิดจากการย้ำคิด พูด และย้ำทำ ในสิ่งใดสิ่งหนึ่งบ่อย ๆ นาน ๆ ปัจจัย 4 เป็นสิ่งที่พระภิกษุต้องบริหารใช้สอยกันอยู่ทุกวัน จึง ๆ 4 ทำให้มีโอกาสคิด พูด ทำในเรื่องปัจจัย 4 ตลอดเวลา ปัจจัย 4 จึงเป็นทางมาของนิสัย ซึ่งจะมีผลต่อการฝึกฝนอบรมตนเองให้เกิดคุณธรรมภายในแก่พระภิกษุโดยตรง กล่าวคือ บ ปัจจัย 4 เป็นเหตุให้กิเลสตัณหา คือความอยากได้ อยากมี ในตัวของพระภิกษุกำเริบ ขึ้นมาได้ ดังนั้นหากพระภิกษุไม่ระมัดระวัง มัวไปเพลิดเพลิน ติดใจ พอใจ หรือหลงยินดี โลภ อยากได้ในปัจจัย 4 บ่อย ๆ มากเกินไป ในที่สุดก็จะพัฒนากลายมาเป็นนิสัยที่ไม่ดี แนวโน้มที่ จะคิดไม่ดี พูดไม่ดี และทำไม่ดี จะมีมากขึ้น คุณธรรมที่เคยมีมากมายเท่าไร ก็จะลดน้อยถอย ลงไปเรื่อย ๆ ได้ ๆ ส่วนนิสัยดี ๆ ที่เกิดจากการบริหารปัจจัย 4 ได้ดี จะเป็นพื้นฐานให้ความคิด คําพูด การ 160 DOU พุท ธ ธ ร ร ม 2