สาระสำคัญของอัตตัญญู : หน้า 140/287

“ก็ภิกษุเป็นอัตถัญญอย่างไร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้จักเนื้อความแห่งภาษิตนั้น ๆ ว่า นี้เป็นเนื้อความแห่งภาษิตนี้ ๆ หากภิกษุไม่พึงรู้เนื้อความแห่งภาษิตนั้น ๆ ว่า นี้เป็นเนื้อ ความแห่งภาษิตนี้ ๆ เราก็ไม่พึ่งเรียกว่าเป็นอัตตัญญู แต่เพราะภิกษุรู้เนื้อความแห่งภาษิตนั้น ๆ ว่า นี้เป็นเนื้อความแห่งภาษิตนี้ ๆ ฉะนั้น เราจึงเรียกว่าเป็นอัตถัญญู ภิกษุเป็นธัมมัญญู อัต- ถัญญูด้วยประการฉะนี้ คำว่า “อัตถัญญู” แปลว่า ผู้รู้อรรถ รู้เนื้อความ รู้เนื้อความแห่งธรรมข้อหนึ่ง ๆ ว่า หมายความว่าอย่างนั้น ๆ พิจารณาเนื้อความของธรรมจนได้ความรู้ความเข้าใจ ฟังมาก ทรงจําไว้ สั่งสมด้วยปากคือ ท่อง เพ่งด้วยมานะ ขบหรือเจาะด้วยทิฏฐิคือความเห็น เมื่อได้เช่นนี้ ความ เป็นผู้รู้เนื้อความ จะเกิดขึ้นในบุคคล ต่อแต่นั้นปฏิบัติตามด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ 2 โดยความหมายดังกล่าวมาข้างต้น “อัตถัญญู” จึงหมายถึง ความเป็นผู้รู้เนื้อความ หรือ เข้าใจนัยต่าง ๆ ในคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วนำมาฝึกหัดปฏิบัติตามด้วยกาย วาจา และใจ จนเกิดเป็นคุณธรรมขึ้นมาในตน สาระสําคัญของอัตตัญญู 3 จากพุทธพจน์เรื่องอัตถัญญูบอกให้เรารู้ว่า พระภิกษุจะไม่สามารถฝึกตนเองให้เป็น อัตถัญญูได้อย่างสมบูรณ์เลย หากว่าไม่ได้เป็นธัมมัญญู ผู้รู้จักธรรมมาก่อน ทั้งนี้เพราะเหตุใด? ก็เพราะว่า 1. การศึกษาค่าสอนจากขั้นตอนของธัมมัญญู จะเป็นกรอบความรู้ให้พระภิกษุทราบว่า พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงสอนอะไร เมื่อแยกแยะได้ว่าคำสอนใดใช่ หรือไม่ใช่ ก็จะช่วยให้เมื่อ ต้องทำความเข้าใจนัยหรือความหมาย จะมีกรอบไม่ให้หลงเข้าใจผิดไปจากความเป็นจริง 2. การได้รู้จักหัวข้อธรรมมากเท่าไร จะยิ่งทำให้ได้กรอบคำสอนที่ถูกต้องมากยิ่งขึ้นไป เท่านั้น ซึ่งหัวข้อธรรมต่าง ๆ ที่เรียนรู้มา สามารถจะนำมายืนยันซึ่งกันและกัน ว่านัยที่เราเข้าใจ นั้นยังคงถูกต้องตามพระธรรมคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหรือไม่ อย่างไร มหามกุฏราชวิทยาลัย, “ธัมมัญญสูตร” พระสูตร และ อรรถกถา แปล อังคุตตรนิกาย สัตตกนิบาต เล่ม 37, พิมพ์ครั้งที่ 4, (กรุงเทพฯ : มหามกุฏราชวิทยาลัย, 2543), หน้า 2363. สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์, ธรรมานุกรม, (พระนคร : มหามกุฏราชวิทยาลัย, 2527), หน้า 205-206. มหาวิทยาลัยธรรมกาย แคลิฟอร์เนีย, แม่บทการฝึกอบรมในพระพุทธศาสนา, (ปทุมธานี : กองวิชาการ มหาวิทยาลัยธรรมกาย แคลิฟอร์เนีย, 2543), หน้า 73-79. บ ท ที่ 5 สั ป ป ริ ส ธ ร ร ม 7 (วิ ธี ส ร้ า ง ค น ดี ที่ โ ล ก ต้ อ ง ก า ร 7 ประการ) DOU 129