การประเมินตนเองด้วยปฏิภาณ : หน้า 166/287

การประเมินด้วยปฏิภาณ หรือการโต้ตอบปัญหาได้อย่างรวดเร็ว ทั้งพระภิกษุและ ฆราวาส สามารถประเมินโดยอาศัยแนวทางดังนี้ ประเมินจาก “ความสามารถในการแก้ปัญหาผ่านการทำงาน” เพราะการทำงานมัก จะต้องพบกับปัญหา คนมีปฏิภาณจะเป็นคนที่ไม่หนีปัญหา แต่จะสู้โดยอาศัยปัญญา และการ แก้ปัญหาต้องอยู่ในเส้นทางธรรม คือ ไม่แก้ปัญหาโดยการทำบาป เป็นต้น การประเมินเปรียบเทียบ 1 พระภิกษุผู้รู้จักประเมินคุณธรรมในตนได้ย่อมจะรู้จักตนเองดีว่ามีคุณธรรมอยู่มาก น้อยเพียงใด ทำให้ไม่ประมาทในการใช้ชีวิต และไม่หลงใหลได้ปลื้มไปกับคุณธรรมที่ตนเองมี พระภิกษุที่รู้จักตนเองอย่างนี้ มีแต่จะเร่งขวนขวายและพยายามฝึกฝนตนเองให้บรรลุเป้าหมาย ของการบวชให้ได้เร็วที่สุด ในระหว่างการฝึกฝนอบรมตนเองอยู่นั้น พระภิกษุอาจอาศัยเปรียบเทียบคุณธรรม ของตนเองกับผู้ที่มีคุณธรรมสูงกว่า เพื่อที่ว่าจะได้อาศัยท่านเป็นหลักชัย เพื่อให้คุณธรรมของ ตนเองก้าวหน้าเข้าไปใกล้ท่านให้ได้มากที่สุดวิธีการนี้เหมือนกับที่พระอานนท์กล่าวไว้ว่า “บุคคล จึงอาศัยมานะละมานะเสีย” ซึ่งหมายความว่า เมื่อเห็นผู้อื่นสามารถบรรลุมรรคผลนิพพานได้ ก็นำมาเปรียบเทียบเพื่อสร้างแรงบันดาลใจให้กับตนเองว่า ในเมื่อท่านเหล่านั้นทำได้ เราเองก็ เป็นมนุษย์ มีมือมีเท้าเช่นเดียวกับท่าน ทำไมเราถึงจะทำความเพียรเพื่อให้บรรลุธรรมตาม ท่านเหล่านั้นไม่ได้เล่า ซึ่งบุคคลที่เราควรเปรียบเทียบเพื่อให้เกิดกำลังใจ ได้แก่ 1. พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้มีคุณธรรมสูงกว่าเรามากมาย จะได้ไม่หลงติดอยู่ใน คุณธรรมเพียงเล็กน้อยที่เรามี 2. พระอรหันตสาวกทั้งหลาย ซึ่งสามารถศึกษาประวัติอันดีงาม และความเพียร พยายามของท่าน เพื่อจะได้นำมาเป็นแบบอย่างให้กับตนเอง 3. ครูบาอาจารย์ผู้ทรงคุณวิเศษ มหาวิทยาลัยธรรมกาย แคลิฟอร์เนีย, แม่บทการฝึกอบรมในพระพุทธศาสนา, (ปทุมธานี : กองวิชาการ มหาวิทยาลัยธรรมกาย แคลิฟอร์เนีย, 2543), หน้า 110. 2 มหามกุฏราชวิทยาลัย, “ภิกขุนีสูตร” พระสูตร และ อรถถกถา แปล อังคุตตรนิกาย จตุกนิบาต เล่ม 35, พิมพ์ครั้งที่ 4, (กรุงเทพฯ : มหามกุฏราชวิทยาลัย, 2544), หน้า 378. บทที่ 5 สั ป ป ริ ส ธ ร ร ม 7 (วิ ธี ส ร้ า ง ค น ดี ที่โลก ต้องการ 7 ประการ) DOU 155