ลักษณะของสัมมาวายามะ : หน้า 246/287

แต่จะต้องพยายามอย่างถูกต้องด้วย พวกเดียรถีย์ (นักพรตประเภทต่าง ๆ ก่อนพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้) ได้พยายาม หาทางตรัสรู้กันมานาน โดยวิธีทำทุกรกิริยาบ้าง อัตตกิลมัตถานุโยคบ้าง แต่ก็ไม่มีใครได้ สําเร็จถึงโมกขธรรม (ความพ้นทุกข์) นั่นเพราะพยายามผิดทาง ที่เรียกว่ามิจฉาวายามะ ส่วน พระบรมศาสดาของเราในตอนแรกก็ทรงพยายามในทางผิดอยู่นานเหมือนกัน แต่ภายหลังมา ได้ตรัสรู้เพราะทรงใช้ความพยายามถูกทาง ที่เรียกว่าสัมมาวายามะ ลักษณะของสัมมาวายามะ มีดังนี้ ก. ความหมายเบื้องสูง หมายถึงความเพียรใน 4 สถาน ที่เรียกว่า ปธาน 4 ได้แก่ 1.เพียรระวังบาปอกุศลที่ยังไม่เกิด อย่าให้เกิดขึ้น 2.เพียรละบาปอกุศลที่เกิดขึ้นแล้วให้หมดไป 3.เพียรบำเพ็ญกุศลธรรมที่ยังไม่มีให้มีขึ้น 4.เพียรรักษาเพิ่มพูนกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้วให้ งอกงามยิ่งขึ้น ข. ความหมายเบื้องต่ำ ได้แก่การพยายามระวังอย่าให้ความชั่วเกิดขึ้นในตัว ความ ชั่วใดที่เกิดขึ้นและติดเป็นนิสัยแล้วก็เพียรละเสียความดีใดที่ยังไม่เกิดไม่มีในตนก็พยายามสร้างขึ้น (เช่นตนยังไม่มีความรู้ก็เล่าเรียนเพียรศึกษาให้ได้ความรู้) ความดีใดที่เกิดมีขึ้นแล้วก็รักษาไว้ อย่าให้เสื่อม และพยายามเพิ่มพูนขึ้นให้สมบูรณ์ (เช่นตนมีความรู้อยู่แล้วเพียงใด ก็พยายามจำ อย่าให้หลงลืม และเล่าเรียนเพิ่มเติมเรื่อยไปอย่างเต็มที่) ความเพียรใน 4 สถานดังกล่าว ถือว่าเป็นความเพียรหลัก ท่านจึงเรียกว่า ปธาน ทุก คนต้องมีความเพียรอย่างนี้จึงจะเป็นการดำเนินตามมรรค 8 ข้อนี้ สัมมาสติ องค์มรรคข้อที่ 7 สัมมาสติ สติ คือ ความระลึกได้ คือนึกขึ้นได้ ฉุดคิดขึ้น สิ่งที่ตรงกันข้ามกับสติคือเผอเรอ คนเราถึงจะมีวิชาความรู้ดี มีความสามารถสูง มีความคิดเฉียบแหลม และมีความขยัน หมั่นเพียรอย่างไรก็ตาม ก็ยังจำเป็นจะต้องใช้คุณธรรมอีกอย่างหนึ่งกำกับตัว คือ สติ เพราะถ้า ขาดสติเสียอย่างเดียวแล้ว การงานทั้งปวงย่อมเสียหาย อาจถึงแก่พินาศล่มจมไปก็ได้ บ ท ที่ 6 ม ร ร ค 8 (ห น ทางปฏิบัติเพื่อการดับทุกข์ 8 ประการ) DOU 235