ความเป็นผู้รู้จักตนในพระธรรม : หน้า 151/287

3. อัตตัญญุตา (ความเป็นผู้รู้จักตน) เมื่อพระภิกษุฝึกฝนตนเองจนเป็นธัมมัญญู ผู้รู้จักธรรม (รู้จักเหตุ) เป็นอัตถัญญ ผู้รู้จักนัยหรือความหมายของคำสอน (รู้จักผล) ได้แล้ว พระพุทธองค์จะทรงแนะนำให้ฝึกในขั้น ตอนที่ 3 คือ อัตตัญญู ต่อไป พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสถึงวิธีการฝึกตนเองให้เป็นอัตตัญญบุคคล ไว้ดังนี้ “ก็ภิกษุเป็นอัตตัญญูอย่างไร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้จักตนว่า เราเป็นผู้มีศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา ปฏิภาณเพียงเท่านี้ ถ้าภิกษุไม่พึงรู้จักตนว่า เราเป็นผู้มีศรัทธา ศีล สุตะ จา คะ ปัญญา ปฏิภาณ เพียงเท่านี้ เราก็ไม่พึงเรียกว่าเป็นอัตตัญญู แต่เพราะภิกษุรู้จักตนว่า เรา เป็นผู้มีศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา ปฏิภาณ เพียงเท่านี้ ฉะนั้น เราจึงเรียกว่าเป็นอัตตัญญู ภิกษุเป็นธัมมัญญู อัตถัญญู อัตตัญญู ด้วยประการฉะนี้ คำแปลและความหมาย อัตตะ แปลว่า อาตมา ตัว จิต วิญญาณ 2 31 ผู้เป็นอัตตัญญู หรืออัตตัญญุตา หมายถึง ความรู้จักตน คือรู้ว่าเรานั้นว่าโดยฐานะ ภาวะ เพศ กำลังความรู้ ความสามารถ ความถนัด และคุณธรรม เป็นต้น ว่าบัดนี้มีเท่าไร อย่างไร แล้ว ประพฤติให้เหมาะสม เพื่อให้เกิดผลดี 3 ดังนั้น อัตตัญญู จึงหมายถึง ความรู้จักตน คือรู้จักตนเองว่ามีคุณธรรมมากน้อยเพียง ใด เมื่อรู้แล้วจะได้เร่งพัฒนา ปรับปรุง แก้ไข เพื่อเพิ่มพูนคุณธรรมให้ก้าวหน้าต่อไปอย่างรวดเร็ว คุณธรรม คืออะไร คุณธรรม แปลว่า สภาพคุณงามความดี มหามกุฏราชวิทยาลัย, “ธัมมัญญสูตร” พระสูตร และ อรรถกถา แปล อังคุตตรนิกาย สัตตก-อัฏฐก-นวกนิบาต เล่ม 37, (กรุงเทพฯ : มหามกุฏราชวิทยาลัย, 2543), หน้า 237. พระอุดรคณาธิการ (ชวินทร์ สระคำ) และจำลอง สารพัดนึก, ผู้เรียบเรียง, พจนานุกรม บาลี-ไทย สำหรับนักศึกษา ฉบับ ปรับปรุงใหม่, พิมพ์ครั้งที่ 3, (กรุงเทพฯ : ประยูรวงศ์พริ้นท์ติ้ง, 2538), หน้า 14. พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต), พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์, พิมพ์ครั้งที่ 12, (กรุงเทพฯ : มหาวิทยาลัยมหา จุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2551), หน้า 531. “ราชบัณฑิตยสถาน พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2542, (กรุงเทพฯ : นานมีบุ๊คส์พับลิเคชั่นส์, 2546), หน้า 253. 140 DOU พุท ธ ธ ร ร ม 2