ความรู้จักเหตุและผลในธรรมะ : หน้า 144/287

นที่ได้รับมอบหมายจากสงฆ์ เช่น งานก่อสร้าง 2.2 กิจกรรม ได้แก่ภารกิจการงานที่ได้รับ ซ่อมแซมบ้ารุงเสนาสนะ การดูแลรักษาเรือนคลัง เป็นต้น 1 อีกนัยหนึ่งของคำว่าย่อมรู้จักเนื้อความ ก็คือ รู้จักอรรถ หรือ รู้จักผล นั่นเอง ดังที่ พระมติของสมเด็จพระสังฆราชเจ้ากรมหลวงวชิรญาณวงศ์ ซึ่งทรงไว้ในหนังสือพระโอวาทธรรม บรรยาย หน้า 168 ว่า “ธรรมเป็นเหตุ อรรถเป็นผล, ธัมมัญญุตา คือความเป็นผู้รู้เหตุ อัตตัญญุตา คือ ความเป็นผู้รู้ผล...” และ ในบาลีท่านแสดงว่า “ธัมมัญญูรู้ธรรม คือรู้พระพุทธศาสนา มีองค์ 9 รวมความก็คือรู้ข้อธรรมอย่างหนึ่ง ๆ หรือหมวดหนึ่ง ๆ เรียกว่า ธัมมัญญู, อรรถ หมายเอา เนื้อความของธรรม...รู้เนื้อความของธรรมข้อหนึ่ง ๆ เป็นอัตถัญญู” และดังที่ พระมติสมเด็จ พระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ได้ทรงนิพนธ์ไว้ในหนังสือนวโกวาท ซึ่งเป็น หลักสูตรนักธรรมตรี ของสนามหลวง ตอนหมวด 7 หน้า 53 ว่า “2.อัตถัญญุตา ความเป็นผู้ รู้จักผล เช่น รู้จักว่า สุขเป็นผลแห่งเหตุนี้ ทุกข์เป็นผลแห่งเหตุนี้” คำว่าย่อมรู้จักเนื้อความแห่งภาษิตนั้น ๆ ว่า นี้เป็นเนื้อความแห่งภาษิตนี้ ๆ ก็คือ มี ความสามารถสืบสาวไปหาได้ว่า ภาษิต (ถ้อยคำหรือข้อความที่กล่าวสืบต่อกันมา) นั้น ๆ มี ที่มาจากแหล่งใด มีกล่าวไว้ในภาษิตใดก่อนหน้านี้ และยังมีนัยอีกอย่างคือ เมื่อพบสิ่งใดหรือ ปรากฏการณ์ใดแล้ว สามารถสืบสาวไปหาสาเหตุของสิ่งนั้นหรือปรากฏการณ์นั้นได้ด้วย ความเป็นผู้รู้จักผล จึงหมายถึง การนำธรรมะหรือวิชาความรู้ที่ได้ร่ำเรียนมาประพฤติ ปฏิบัติจนเกิดผลเป็นประสบการณ์หรือทักษะติดตัวที่สามารถนำไปใช้งานได้จริง และรู้จัก วิเคราะห์ผลลัพธ์ของสถานการณ์ต่าง ๆ และความเป็นไปของชีวิต โดยเมื่อเห็นปรากฏการณ์ อย่างใดอย่างหนึ่งแล้ว สามารถสืบสาวไปรู้ได้ว่ามีเหตุมาจากอะไร ไม่ใช่เชื่ออะไรอย่างงมงาย ไร้เหตุผล สำหรับใครที่ได้อ่านตำรับตำราจนแตกฉานมีหลักวิชาแน่นเรียบร้อยแล้ว พอเห็นเหตุ อะไรก็สามารถพยากรณ์ต่อไปข้างหน้าได้เลยว่า เดี๋ยวจะเป็นอย่างนั้นอย่างนี้ นี้ก็ถือว่าเป็น ความสามารถขั้นต้น คือเห็นเหตุอย่างหนึ่ง ก็พยากรณ์ต่อไปข้างหน้าได้เลยว่า จะมีผลอะไรต่อ ไปภายหน้า อย่างนี้เรียกว่ารู้จักเหตุ แต่ว่ารู้จักผลเป็นอย่างไร ก็คือเห็นผลที่ปรากฏอันใดอัน หนึ่งต่อหน้า แล้วสามารถสาวกลับไปได้ว่ามันมาจากเหตุอะไร เห็นอะไรต่อหน้าต่อตาก็รู้ว่ามัน 'ปิ่น มุทุกันต์, คำบรรยายพุทธศาสตร์ ภาค 3, (กรุงเทพฯ : มหามกุฏราชวิทยาลัย, 2535), หน้า 220-221. บทที่ 5 สั ป ป ริ ส ธ ร ร ม 7 (วิ ธี ส ร้ า ง ค น ดี ที่ โ ล ก ต้ อ ง ก า ร 7 ประการ) DOU 133