สัมมาสติ : หน้า 247/287

คนขาดสติ ก็คือคนขี้ลืมนั่นเอง โปรดคิดดูเองและนึกหาตัวอย่างเอง ว่าความลืมทำให้ คนเสียหายอย่างไรบ้าง? คนไข้ลืมกินยา หมอลืมคนไข้ พระลืมสิกขาวินัย ทหารลืมเวรยาม คน ขับรถลืมบังคับรถ นักเรียนลืมวิชา ราษฎรลืมเสียภาษีอากร โจทก์จำเลยลืมไปศาล ฯลฯ เป็น เรื่องของการขาดสติทั้งสิ้นคนที่จิตขาดสติไปมากเราเรียกว่าคนสติวิปลาส ในกิจการที่สําคัญมาก เกี่ยวกับความเป็นความตาย หรือผลได้ผลเสียใหญ่โต การทำสมาธิภาวนา สติยิ่งจําเป็นมาก เพราะฉะนั้น พระบรมศาสดาของเราจึงทรงสอนให้ทุกคนบริหารจิตของตนให้มีสติ เพียบพร้อม ลักษณะของสัมมาสติ มีดังนี้ ก. ความหมายเบื้องสูง หมายถึงการระลึกในสติปัฏฐานทั้ง 4 ได้แก่ การพิจารณา เนือง ๆ ในกาย 1 เวทนา 1 จิต 1 ธรรม 1 วิธีพิจารณาตามหลักสติปัฏฐาน 4 ว่าโดยย่อ มีดังนี้ หลักการพิจารณากาย คือ พิจารณาให้เห็นกายในกาย ได้แก่พิจารณาส่วนประกอบของ ร่างกายอย่างละเอียด แล้วกำจัดความยินดียินร้ายในกายเสีย หลักการพิจารณาเวทนา คือ พิจารณาให้เห็นเวทนาในเวทนา ได้แก่พิจารณาความ เกิดขึ้นและความดับไปแห่งความสุข (สุขเวทนา) ความทุกข์ (ทุกขเวทนา) ความเฉย ๆ (อุเบกขา เวทนา) แล้วกำจัดความยินดียินร้ายในเวทนา หลักการพิจารณาจิต คือ พิจารณาให้ เห็นจิตในจิต ได้แก่พิจารณาเท่าทันความ เคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลงของจิต จิตรัก จิตชัง จิตหลง ก็รู้ แล้วกำจัดความยินดียินร้ายในจิตเสีย บ หลักการพิจารณาธรรม คือ พิจารณาให้ เห็นธรรมในธรรม ได้แก่พิจารณาให้เห็นสิ่ง ที่เกิดขึ้นในจิต (เช่นจิตเกิดมีนิวรณ์ขึ้นแล้วก็ให้รู้ นิวรณ์ยังมีอยู่ก็ให้รู้ นิวรณ์ดับไปแล้วก็ให้รู้) ลักษณะคล้าย ๆ กับการเห็นจิตในจิต แต่ต่างกันตรงที่ว่า เห็นจิตในจิตได้แก่เห็นความ เปลี่ยนแปลงของจิต ส่วนเห็นธรรมในธรรมได้แก่เห็นสิ่งที่มีอยู่ในจิต รวมความว่า การตั้งสติพิจารณาให้เห็นกายในกาย เวทนาในเวทนา จิตในจิต ธรรม ในธรรม เป็นสัมมาสติเบื้องสูง ข. ความหมายเบื้องต่ำ หมายถึง การทำงานโดยมีสติระมัดระวัง ไม่ประมาท ไม่เผอเรอ 236 DOU พุ ท ธ ธ ร ร ม 2