สัมมาสังกัปปะ : หน้า 237/287

ข. ความหมายเบื้องต่ำา หมายถึง ความเห็นถูกต้องตามคลองธรรม เช่น ทำดีต้องได้ รับผลดี ทำชั่วต้องได้รับผลชั่ว บุญบาปมีจริง โลกนี้โลกหน้ามีจริง สัตว์ตายแล้วไปเกิดเป็นโอป ปาติกะ (พวกกายละเอียดต่าง ๆ ที่เกิดปุ๊บโตปี๊บทันที) พ่อแม่มีพระคุณจริง ผู้หมดกิเลสมีจริง ผู้หมดกิเลสแล้วสอนให้ผู้อื่นหมดกิเลสตามมีจริง เป็นต้น สรุปว่า ความเข้าใจถูกในเรื่องที่ทำให้กิเลสให้หมดไปได้ จึงเรียกว่าสัมมาทิฏฐิ การปฏิบัติเกี่ยวกับทิฏฐิของตนนั้น เมื่อสรุปตามหลักคำสอนของพระบรมศาสดา มี ความโดยย่อดังนี้ ถ้าตนเป็นผู้มีสัมมาทิฏฐิอยู่แล้ว ก็พึงประคับประคองสัมมาทิฏฐินั้นไว้ และเพิ่มพูนให้ สมบูรณ์ยิ่งขึ้น ถ้าตนมีทิฏฐิวิปลาศคือเห็นคลาดเคลื่อนไป ก็พึงทำทิฏฐิของตนให้ตรง ที่เรียกว่า ทิฏฐ ชุกรรม โดยวิธีสามอย่าง คือ ธัมมานุสสรณะ คิดนึกทบทวนข้อธรรมคำสอน (เช่นนึกไปตาม คำสวดมนต์) ธัมมัสวนะ ฟังธรรม (เช่นฟังเทศน์ ฟังบรรยายธรรม) และธัมมสากัจฉา สนทนา ธรรม กิจกรรมทั้งสามนี้เป็นทิฏฐชุกรรม คือ วิธีดัดทิฏฐิให้ตรงตามทำนองคลองธรรม สัมมาสังกัปปะ องค์มรรคข้อที่ 2 สัมมาสังกัปปะ สังกัปปะ แปลว่า ความดำริ ในวงงานทั่วไปสมัยนี้เรียกว่า ความคิดริเริ่ม ได้แก่ความ คิดที่จะทําโน่นท่าน ให้มีความก้าวหน้าเรื่อยไป แทนที่จะปล่อยตัวให้จมอยู่อย่างคนที่สํานวน ทางศาสนาเรียกว่า “เป็นคนมีความดำริอันจมเสียแล้ว” คนประเภทนี้มักปล่อยตัวตามยถากรรม ทํางานไม่เจริญก้าวหน้า ที่เรียกว่าคนสิ้นคิด คนที่มีความคิดริเริ่มนั้น ในวงการบริหารเรียกว่า คนมีภาวะสร้างสรรค์ ตรงกับภาษา อังกฤษว่า Creative Person ซึ่งเป็นที่ต้องการกันมาก สังกัปปะ คือ ความคิดริเริ่มของคนเรามีทั้งดีและเสียความคิดริเริ่มในทางดีเรียกว่า สัมมาสังกัปปะ ความคิดริเริ่มในทางเสีย เรียกว่ามิจฉาสังกัปปะ ดังเป็นที่ทราบอยู่แล้วว่า คนเราถ้าปักใจคิดจะทำสิ่งใดแล้ว ก็จะต้องทำสิ่งนั้น เมื่อทำ ไปแล้วก็จะต้องรับผลแห่งการกระทำของตน เพราะฉะนั้นพระบรมศาสดาจึงทรงสอนให้ 226 DOU พุ ท ธ ธ ร ร ม 2