การบริโภคและการใช้จ่ายทรัพย์ : หน้า 181/287

ในการบริโภคและการใช้จ่ายทรัพย์ รู้จักความพอเหมาะในการพูด การปฏิบัติกิจและทําการ ต่าง ๆ ตลอดจนการพักผ่อนนอนหลับและการสนุกสนานรื่นเริงทั้งหลาย ทำการงานทุกอย่าง ด้วยความเข้าใจวัตถุประสงค์เพื่อผลดีแท้จริงที่พึงต้องการ โดยมิใช่เพียงเพื่อเห็นแก่ความพอใจ ชอบใจ หรือเอาแต่ใจของตน แต่ทําตามความพอดีแห่งเหตุปัจจัย หรือองค์ประกอบทั้งหลายที่ จะลงตัวให้เกิดผลดีงามตามที่มองเห็นแล้วด้วยปัญญา 5. กาลัญญุตา (ความเป็นผู้รู้จักกาล) จากการศึกษาทั้ง 4 ขั้นตอนที่ผ่านมา พอจะทำให้เห็นวิธีการฝึกที่พระสัมมาสัมพุทธ เจ้าทรงแนะนำได้ว่าพระภิกษุต้องมีความรู้และความเข้าใจในสิ่งที่พระองค์ทรงสอนไว้เป็นอย่างดี จนกระทั่งสามารถนำไปฝึกฝนตนเองให้มีคุณธรรมก้าวหน้าขึ้นมา หลังจากนั้นก็ต้องประเมิน คุณธรรมความก้าวหน้าของตนเองให้ได้อีก อีกทั้งพัฒนาปรับปรุงวิธีการฝึกของตนเองเรื่อยไป โดยผ่านทางกิจวัตรกิจกรรมประจำวัน และอาศัยปัจจัย 4 ที่พระภิกษุต้องเกี่ยวข้องทุกวันมา เป็นอุปกรณ์ในการฝึก เมื่อฝึกได้แล้ว จึงฝึกในขั้นตอนที่ 5 คือ กาลัญญู ต่อไป 5 พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสถึงวิธีการฝึกตนเองให้เป็นกาลัญญบุคคล ไว้ดังนี้ “ก็ภิกษุเป็นกาลัญญอย่างไร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้จักกาลว่า นี้เป็นการเรียน นี้ เป็นกาลสอบถาม นี้เป็นการประกอบความเพียร นี้เป็นกาลหลีกออกเร้น หากภิกษุไม่พึงรู้จัก กาลว่า นี้เป็นกาลเรียน นี้เป็นกาลสอบถาม นี้เป็นการประกอบความเพียร นี้เป็นการหลีกออก เร้น เราไม่จึงเรียกว่าเป็นกาลัญญู แต่เพราะภิกษุรู้จักกาลว่า นี้เป็นกาลเรียน นี้เป็นกาลสอบถาม นี้เป็นกาลประกอบความเพียร นี้เป็นกาลหลีกออกเร้น ฉะนั้น เราจึงเรียกว่าเป็นกาลัญญู ภิกษุ เป็นธัมมัญญู อัตถัญญู อัตตัญญู มัตตัญญู กาลัญญู ด้วยประการฉะนี้” คำแปลและความหมาย 1 คำว่า “กาล” แปลได้หลายนัย คือ เวลา ยุค สมัย ครั้ง สภาพผู้บั่นทอน คือยังชีวิตสัตว์ ให้สิ้นไป หรือสภาพผู้ท้าชีวิตของสัตว์ให้น้อยลงทุกวัน สำหรับคำว่า “กาลัญญู” ในที่นี้ หมายถึง การเป็นผู้รู้จักกาลเวลาอันสมควรใน มหามกุฏราชวิทยาลัย, “ธัมมัญญสูตร” พระสูตร และ อรรถกถา แปล อังคุตตรนิกาย สัตตก-อัฏฐก-นวกนิบาต เล่ม 37, พิมพ์ครั้งที่ 4, (กรุงเทพฯ : มหามกุฏราชวิทยาลัย, 2543), หน้า 237-238. 170 DOU พุท ธ ธ ร ร ม 2