การประเมินคุณธรรมตามหลักธรรม 6 ประการ : หน้า 153/287

การหมั่นสังเกตและแก้ไข จะช่วยให้เราไม่ตกอยู่ในความประมาท ทำให้สามารถ ฝึกฝนตนเองให้มีคุณธรรมก้าวหน้าอย่างรวดเร็ว และมั่นคงได้ ตรงกับความประสงค์ของ พระพุทธองค์ ธรรม 6 ประการ สำหรับใช้ประเมินคุณธรรม 1 การจะวัดสิ่งใด ๆ ต้องอาศัยเครื่องมือที่เหมาะสมกันมาใช้วัด เช่น หากต้องการวัด ความยาว คงต้องอาศัยไม้บรรทัด หรือตลับเมตร ถ้าจะวัดน้ำหนัก ต้องอาศัยเครื่องชั่ง ถ้าจะวัด เวลา ก็ต้องอาศัยนาฬิกา เป็นต้น ฉันใด หากต้องการวัดคุณธรรมหรือประเมินคุณธรรม ที่เกิด ขึ้นจากการฝึกฝนอบรมตนเองตามพระธรรมวินัย ก็ต้องอาศัยหลักธรรม 6 ประการ ที่ พระพุทธองค์ได้ตรัสไว้ในเรื่องอัตตัญญู มาเป็นตัววัด คือ ธรรม 6 ประการได้แก่ ศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา และปฏิภาณ มีรายละเอียดดังนี้ 1. ศรัทธา ศรัทธา แปลว่า ความเชื่อ ความเลื่อมใส ในทางธรรมหมายถึง เชื่อสิ่งที่ควรเชื่อ ความเชื่อที่ประกอบด้วยเหตุผล ความมั่นใจในความจริง ความดี สิ่งดีงาม และในการทำความดี ไม่ไหล ตื่นตูม ไปตามลักษณะอาการภายนอก ซึ่งแบ่งออกได้เป็น 4 อย่างคือ ผลชั่วจริง 1. กัมมสัทธา ความเชื่อในเรื่องกรรม หรือกฎแห่งกรรมว่ามีจริง 2. วิปากสัทธา ความเชื่อในผลของกรรม ว่าทำดีต้องได้รับผลดีจริง ทำชั่วย่อมได้รับ 3. กัมมัสสกตาสัทธา ความเชื่อว่าสัตว์มีกรรมเป็นของตัว ใครทำกรรมใดไว้ ย่อมเป็น ผู้ได้รับผลของกรรมนั้น หมายถึง 2 4. ตถาคตโพธิสัทธา ความเชื่อในปัญญาตรัสรู้ธรรมของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ซึ่ง เรื่องเดียวกัน, หน้า 95-103 พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต), พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์, พิมพ์ครั้งที่ 12, (กรุงเทพฯ : มหาจุฬาลงกรณ ราชวิทยาลัย, 2551), หน้า 98. 142 DOU พุท ธ ธ ร ร ม 2