การพัฒนาจิตในทางพุทธศาสนา : หน้า 542/589

ธรระพี ประช พระสัพพัญญุตญาณ ๕๔๑ สูงขึ้นไป เพราะยังไม่ได้ละกิเลสชั้นสูง เหมือนบุคคลตัดไม้ไผ่แล้ว ลิดข้อลิดปมได้เพียง ๓ ข้อ แต่ยังไม่ได้ตัดยอดเบื้องบนให้ขาด ให้หายรุงรัง ก็ดึงมาได้ช้า จิตดวงที่ ๓ หมายถึง จิตของพระสกิทาคามี ผู้มีราคะ โทสะ โมหะ เบาบางลงมาก ย่อมเกิดเร็ว เป็นไปเร็ว แต่ยัง ถือว่าเกิดช้า เป็นไปช้าในชั้นสูงขึ้นไป เสมือนบุคคลตัดไม้ไผ่ ลิด ข้อได้ห้าข้อให้ขาดแล้ว ก็ดึงมาได้เล็กน้อย แต่ข้างปลายยังรก รุงรังอยู่ ทำให้ดึงมาได้ช้า เพราะเบื้องบนยังรุงรัง ซึ่งเปรียบ เหมือนยังไม่ได้ละกิเลสชั้นสูง จิตดวงที่ ๔ หมายถึง จิตของพระอนาคามีที่ละสังโยชน์ เบื้องต่ำ ๕ อย่างได้ขาดแล้ว จิตของพระอนาคามีย่อมเกิดเร็ว เป็นไปเร็ว แต่เกิดช้า เป็นไปช้าในชั้นสูงขึ้นไป เพราะยังไม่ได้ละ กิเลสชั้นสูงเหมือนบุคคลตัดไม้ไผ่ลิดข้อทั้งสิบให้เกลี้ยงเกลาดีแล้ว ย่อมดึงมาได้เร็วเพียง ๑๐ ปล้อง พ้นจากนั้นก็ยังดึงมาได้ช้า จิตดวงที่ ๕ หมายถึง จิตของพระอรหันต์ ผู้สิ้นอาสวกิเลส แล้ว ย่อมเป็นจิตที่เกิดเร็ว เป็นไปเร็วในวิสัยของสาวก แต่เกิดช้า เป็นไปช้าในภูมิของพระปัจเจกพุทธเจ้า เปรียบเหมือนบุคคลติด ไม้ไผ่ ลิดข้อทั้งปวงให้ตลอด าแล้ว ย่อมดึงมาได้เร็ว จิตดวงที่ 5 หมายถึง จิตของพระปัจเจกพุทธเจ้าผู้