พระพุทธคุณและอริยสัจ : หน้า 102/371

โมหะ หรือโลภ โกรธ หลง เหตุแห่งสุขก็ตรงกันข้ามกับเหตุแห่ง ทุกข์ คือ กุศลมูล ได้แก่ อโลภะ อโทสะ อโมหะ หรือไม่โลภ ไม่ โกรธ ไม่หลง เหตุแห่งไม่ทุกข์ไม่สุขหรืออัพยากฤต ก็คือสภาพ เป็นกลาง ๆ ไม่เป็นทั้งกุศลหรืออกุศล สิ่งที่ลึกซึ้งกว่านี้ก็คือทรงตรัสรู้เหตุที่ทำให้ต้องเวียนว่าย ตายเกิดกันอยู่ในสังสารวัฏโดยมิรู้จบสิ้น รวมทั้งตรัสรู้วิธีดับ เหตุเหล่านั้นได้อย่างสิ้นเชิง โดยสรุปก็คือ ทรงตรัสรู้ “อริยสัจ” ซึ่งมีทั้งเหตุและผลอย่างสมบูรณ์ เนื่องจากทรงรู้และเห็นแจ้งแทงตลอดในสัจธรรมอัน ประเสริฐเช่นนั้น พระองค์จึงทรงพระนามว่า “สัมมาสัมพุทโธ” คือ “ทรงเป็นผู้ตรัสรู้เองโดยชอบ” จรณะ ๓. ทรงเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ พระพุทธคุณข้อนี้ประกอบด้วยองค์ ๒ คือ วิชชา และ วิชชา ในที่นี้หมายถึง “ความรู้ที่กำจัดความมืด” ความ มืด หรืออวิชชา หมายถึงความมืดมนอยู่ด้วยกิเลส สรรพสัตว์ ที่ยังมืดมนอยู่ด้วยกิเลส ย่อมดำเนินชีวิตผิดพลาด จึงต้องรับ ๑๐๐