การฝึกจิตและธรรมชาติของจิตในพระพุทธศาสนา : หน้า 191/243

ประโยค - พระธัมมปฑฺฐานอัปลิว ภาค 2 - หน้าที่ 189 ในนิรันดร์ไม่ไดเหล่า พระศาสดา ภิกขุ ถ้าอย่างนั้น เธอจําจำรักษาส่งหนึ่ง เท่านั้นได้ไหม? ภิกขุ รักษาอะไร ? พระเจ้าข่า พระศาสดา ตรัสว่า "เธอจํารักษาจิตของเธอนั่นแหละ ธรรมดา จิตนี้บุคคลรักษาได้เท่านั้น เธอจํามุ่งจิตของเธอไว้ให้ได้ อย่าคิดอารมณ์ อะไร ๆ อย่างอื่น ธรรมดาจิตนี้บุคคลงามไม่ได้เท่า ดั่งนี้แล้วจึงตรัส พระคาถานี้ว่า "การฝึกจิตอันงามได้ง่าย เป็นธรรมชาติโรง มิฉะนั้นในอารมณ์ตามความใคร่ เป็นการดี (เพราะว่า) จิตที่ดีแล้ว ย่อมเป็นเหตุนำสุข มาให้." [แก้วธร] บันทึกพิมพ์ทราบวิเคราะห์ในพระคาถานั้น (ดังต่อไปนี้) ธรรมดา จิตนี้ อันบุคคลอ่อน๋มได้ง่าย เพราะเหตุนี้ จึงชื่อว่า ทุนนิคุณคะ จิตนี้ ย่อมเกิดและดับเร็ว เพราะเหตุนี้ จึงชื่อว่า ลฬ ซึ่งจิตอันนั้นได้เท่า อันเกิดและดับเร็วขึ้น บทพระคาถาว่า ยุตฺ ตามิถิติโต กล่าวว่า มักตาไปใน อารมณ์ใดอารมณ์หนึ่งนั้นแหละ จริงอยู่ จิตนี้ ย่อมไม่รู้ฐานอัน ตนควรได้ หรือฐานอันไม่ควรได้ ฐานอันสมควรหรือฐานอันไม่