ความเป็นมนุษย์และศักดิ์สูง : หน้า 4/239

ประโยค - มังคลัตติที่นี่แปล เล่ม ๔ หน้า ๔ แตกไซร้ ถ้าจำ เขามาสู่ความเป็นมนุษย์ เกิดในที่ใด ๆ ในภายหลัง จะเป็นผู้มีศักดิ์สูงในที่นั้น ๆ มนุษย์ ข้อที่บุคคลเป็นผู้ไม่เ่อหย่ง ไม่ถือ ตัว ๆ ๆ ๆ ย่อมบุญ บุคคลผู้ครูปูชา เป็นปฏิปันเป็นไปเพื่อมี ศุภสูง" ดังนี้ บาดสุขพัมมวิปังกสูตร ในฉุตตวรรคฎอปริฉาณสก์ [๒๖๒] นิย้อมมาในรถกาถุงพัมมวิปังกสูตรนั้นว่า "บทว่า อภิภาคพุทธพ คือ บุคคลผู้ครูเก่าการอภิวา ได้แก๋ พระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธะ หรือพระอริยสาวก. แมบุคคลคิดเห็นรบรับเป็นต้น ก็นี้เหมือนกัน บทว่า สมุตเตน คือ อันดับให้บรรลุนแล้ว บทว่า สมาทินน คือ อันดับถือเอาแล้ว คืออุปลำแล้ว บทว่า ยทิค ความว่า กรรมคือความเป็นผู้กระดำมีความถือ ตัวบัด นี้ใจ ปฏิปทนี้." ฎีกาจงกัมมวิปังกสูตรนั้นว่า "บทว่า สมุตเตน คือ อันดับ ได้แก่สามารถ. อธิบายว่า เพราะกรรมอันดำเกา คือสังฆ์ไม้แล้ว โดย อาการที่กรรมนันฐานในอ้อนจะให้ผล. กรรมเช่นนั้น ชื่อว่าไม่ บกพร่องโดยกิของตน เพราะเหตุนัน พระอรรถกถาจึงกล่าวว่า "อันตนให้บูรณ์" ดังนี้ การถอดอธิบายบุคคลด้วยตนและกิจิส ชื่อว่า สมาทนในบทว่า สมาทิเน็น นี้ คือนั้นพระอรรถกถาจารย์ จึงกล่าวว่า "อันตนถือเอาแล้ว คืออุปลำแล้ว." ที่ชื่อว่า ปฏิปทา