การวินิจฉัยในสมุทธ์สีล วรรณนา : หน้า 9/288

ประโยค - ปัญญา สมุทธ์ปลากาก อรรถถภาพพระวันปิราว วันเดือนา - หน้าที่ 723 [๒๔๘] สมุทธ์สีล วรรณนา ก็แสดงวินิจฉัยในสมุทธ์กถา อันเป็นอันดับแห่งโสภสมหวารนั้น พิ้งราบดังนี้ :- คว้าว่า อนุตตะ อติ นิฉฉา มีความว่า บัญญัติคือพินทาน ท่านวินิจฉัยว่า เป็นอนุตตต (เมื่อคงว่านั่น คือ พระพุทธเจ้าชั้น ไม่เกิดขึ้น เมื่อดวงอาทิตย์ คือ พระพุทธเจ้ามิอุทยขึ้นมา) บวกว่า สกตธมุนา ได้แก่ สังคธรรทานนี้ส่วนเสมอกัน ด้วยอาการ คืออหาการคือไม่เที่ยงเป็นต้น. ข้อว่า นามมุตต น ถอนิติ มีความว่า แม้เพียงแต่ชื่อ (แห่ง สังขตธรรมเหล่านั้น) ย่อมไม่ปรากฏ บวกว่า ทุกขานุวัตนะ ได้แก่ บำบัติทุกข์เสื้อ. บาทกาว่า ขุนฑฑา ยา จ มติกา มีความว่า ขันทะ ทั้งหลายและมติกาเหล่าใด อันนี้ บาลีก็เหมือนกันนี้. บาทกาว่า สมุทฐานียโต กต์ มีความว่า สมุทฐานที่ท่าน ทำให้เป็นของแน่นอน คือ จัดไว้ในหลักที่แน่ ซึ่งว่า นิยตสมุทฐาน. การสงเคราะห์ ๓ สิกขาบท คื อ ภก ฎโรจน์ สาขาบท โจฬิติฤฑา- ปลิสิกาบบท และอนุญาติสิกาบบท ด้วยคำว่า สมุทฐานียโต กต์ นั้น อนูญติพึงพิจารณา. จริงอยู่ ๓ สิกขาบทนี้ก็นั่น เป็นนิยตสมุทฐาน คือ เป็น