วิสุทธิมรรคแปล ภาค ๒ ตอน ๑ : หน้า 12/266

ประโยค๘ - วิสุทธิมรรคแปล ภาค ๒ ตอน ๑ - หน้าที่ (ปญฺญามาหตุตโต] (พึงระลึก) โดยความมีปัญญามากอย่างไร ? พึงระลึกโดยความ มีปัญญามากอย่างนี้ว่า ยกเว้พระโลกนาถเจ้าแล้ว ก็สัตว์ทั้งหลาย อื่นใดมีอยู่ สัตว์เหล่านั้น (ว่า) โดยปัญญา ย่อม (มีค่า) ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ แห่งพระ สารีบุตร" พระอัครสาวกที่ ๑ ได้ชื่อว่ามีปัญญา มากอย่างนี้ ยังถึงซึ่งอำนาจของความตาย กล่าว อะไรคนทั้งหลายเช่นเราเล่า [ปจเจกพุทฺธโต] 12 (พึงระลึก) โดยความเป็นพระปัจเจกพุทธะอย่างไร ? พึงระลึก โดยความเป็นพระปัจเจกพุทธะอย่างนี้ว่า แม้พุทธบุคคลทั้งหลายเหล่า นั้นใด ทำความย่ำยีเสียซึ่งศัตรูคือสรรพกิเลส ด้วยพละคือญาณและ วิริยะของตน ๆ (จน) ได้บรรลุปัจเจกสัมโพธิเป็นพระสยัมภู (มี จริยา) เยี่ยงนอแรด แม้พุทธบุคคลเหล่านั้น ก็มิได้พ้นความตาย ก็ที่ไหน ๑. นาคุฆนฺติ ในที่นี้เป็นกิริยาของสัตว์ดังที่แปลไว้ แต่ในมหาฎีกาลิขิตไว้เป็น นาคฆติ แสดงว่า เป็นกิริยาของปัญญา และแนะให้แปลว่า ปัญญาของสัตว์เหล่านั้น มีค่าไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ แห่ง ปัญญาของท่านสารีบุตร ๒. ญาณ ได้แก่สัมมาทิฏฐิ วิริยะ ได้แก่สัมมาวายามะ ท่านว่าเมื่อองค์ทั้งสองนี้สำเร็จแล้ว อริยมรรคย่อมเป็นอันสำเร็จพร้อมทั้ง 4 องค์