ความหมายและความสำคัญของชาดก : หน้า 13/334

บทนำ ชาดก คือ เรื่องราวในอดีตของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่พระองค์ทรงแสดงแก่หมู่ภิกษุในวาระ ต่างๆ ชาดก ถือเป็นสมบัติทางปัญญาอันล้ำค่าของมวลมนุษยชาติ ซึ่งเรื่องราวต่างๆ ในชาดกนี้เป็น เรื่องราวการสร้างบารมีในวัฏสงสารอันแสนยาวนาน ที่พระโพธิสัตว์เวียนว่ายตายเกิดเป็นมนุษย์บ้าง พลาดพลั้งไปเกิดเป็นสัตว์เดียรัจฉานบ้างแต่ได้ประกอบคุณงามความดีมาในแต่ละชาติอย่างสม่ำเสมอ ประคับประคองมาจนบรรลุพระสัพพัญญุตญาณได้สำเร็จ เรื่องราวชาดกนั้น เหมาะกับทุกเพศทุกวัยเป็นอย่างยิ่ง ถ้าเป็นเด็กก็ควรต้องมีบุคคลเป็น ประดุจวีรบุรุษในดวงใจ หากผู้ใหญ่ได้หยิบยื่นบุคคลผู้เลิศคุณธรรม ไปบรรจุในดวงใจน้อยๆ ของ เด็กๆ ไว้ก่อนที่ต้นแบบไม่ดีจะมาแทนที่ เช่นนี้ เด็กจะเกิดกำลังใจเลียนแบบคนดีที่เขานิยมเลื่อมใส หากเป็นวัยรุ่นถ้าไร้ต้นแบบดีๆ อาจต้องพลาดไปหมกมุ่นกับอบายมุขที่เฟื่องฟูในยุคนี้ สำหรับผู้ใหญ่เอง ก็จะได้มีวิธีแก้ปัญหา นำพาตนและหมู่คณะให้ปฏิบัติไม่ผิด ไม่ต้องสำนึกเสียใจในภายหลัง ความหมายของบารมี จากพจนานุกรมบาลี-ไทย, บารมี มาจากคำว่า ปารมิตา, ปารมี ซึ่งแปลว่า คุณความดี ทีเคยสั่งสมมา, ความสูงส่งแห่งบุญ ในพจนานุกรมพุทธศาสน์ฉบับประมวลศัพท์และพจนานุกรมพุทธศาสตร์ฉบับประมวลธรรม อธิบายว่า บารมี คือ คุณความดีที่บำเพ็ญอย่างยิ่งยวด เพื่อบรรลุจุดหมายอันสูงยิ่ง มี 10 ประการ คือ ทาน ศีล เนกขัมมะ ปัญญา วิริยะ ขันติ สัจจะ อธิษฐาน เมตตา และอุเบกขา หรือเรียกว่า ทศบารมี แต่ละบารมีมีอยู่ 3 ขั้นคือ บารมี อุปบารมี และปรมัตถบารมี ซึ่งเมื่อบำเพ็ญทั้ง 10 บารมีครบ 3 ขั้นนี้ เรียกว่า บารมี 30 ถ้วน และพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานให้ความหมายของบารมีว่าคือ คุณความดีที่ควร บำเพ็ญ มี 10 อย่างคือ ทาน ศีล เนกขัมมะ (การออกจากกามคือ บวช) ปัญญา วิริยะ ขันติ สัจจะ อธิษฐาน เมตตา อุเบกขา เรียกว่า ทศบารมี, คุณสมบัติที่ทำให้ยิ่งใหญ่ ในปรมัตถทีปนีอรรถกถาขุททกนิกาย จริยาปิฎก กล่าวไว้อย่างน่าสนใจว่า บารมีย่อมขัดเกลา สัตว์อื่นให้หมดจดจากมลทินคือกิเลส หรือบารมีย่อมถึงนิพพานอันประเสริฐที่สุดด้วยคุณวิเศษ หรือ บารมีย่อมตักตวงคุณ มีศีล เป็นต้น ไว้ในสันดานของตนเป็นอย่างยิ่ง หรือบารมีย่อมทำลายปฏิปักษ์ อื่นจากธรรมกายอันเป็นอัตตา หรือหมู่โจรคือกิเลสอันทําความพินาศแก่ตน เพราะเหตุนั้นจึงชื่อว่า ปรมะ สัตว์ใดประกอบด้วยปรมะดังกล่าวมานี้ สัตว์นั้นชื่อว่า มหาสัตว์ บารมีย่อมตักตวงชัดสัตว์ (12) DOU บ ท นำ