ความรอบคอบและปัญญา : หน้า 126/334

จนเหลือแค่ 2 คน ทั้งสองมาตกลงแบ่งทรัพย์กัน ถาดข้าวนั้นมียาพิษแน่ แต่อีกคนไปตายอยู่ที่ไหนกัน? จึงเดินหาไปพบศพอยู่ที่คูข้างทาง ที่แท้โจรนี้ไปหาข้าวมาให้อีกคนแล้วถูกดักฆ่า บุรุษหนุ่มจึง ประกาศก้องไปทั่วทั้งป่าว่า.. “อาจารย์เราพยายามในเรื่องที่ไม่สมควรโดยแท้ ตนเองต้องถึงความพินาศยังไม่พอ ยังเป็น เหตุให้คนอื่นพินาศตามไปอีกนับพัน ผู้ใดปรารถนาประโยชน์แก่ตนแล้วไซร้ แต่ไม่คิดให้รอบคอบ ถ้วนถี่ ตนนั่นแหละ! จะทำลายตนแล้วยังทำลายคนอื่นให้ย่อยยับไปด้วย” เสียงเทวดาสาธุการดังลั่นป่า หมู่เทวาพากันเลื่อมใสชายหนุ่มผู้นี้ ชายหนุ่มนำทรัพย์กลับ บ้านมาทำบุญตราบสิ้นอายุขัย ได้ไปสู่สวรรค์รอลงมาสร้างบารมีสืบไป.. ประชุมชาดก พระทศพลทรงประชุมชาดกว่า พราหมณ์ในครั้งนั้นได้มาเป็นภิกษุว่ายากในบัดนี้ ส่วน ลูกศิษย์มาเป็นตถาคตแล จากชาดกเรื่องนี้ เมื่อมีความบกพร่องทางปัญญาย่อมนำความเสียหายมาให้ไม่มากก็น้อย ถ้ารอบคอบมากความเสียหายก็น้อย หากขาดความรอบคอบเป็นคนมักง่ายความเสียหายก็เกิดขึ้นมาก จนทำให้เดือดร้อนไปกันหมด ดังนั้น การสร้างนิสัยแห่งปัญญาบารมีจึงเป็นการปกปิดความเสียหาย ที่เกิดแก่ตนและหมู่คณะ หากคนในหมู่คณะมีนิสัยแห่งปัญญาบารมีกันเป็นจํานวนมาก ความผิดพลาด เสียหายก็เกิดขึ้นน้อย ความเจริญรุ่งเรืองก็ไปได้รวดเร็ว การหมั่นพินิจพิจารณาจะทำให้เกิด ความรอบคอบ และรอบรู้ในเหตุการณ์ เป็นการเพิ่มพูนปัญญา ส่วนความมักง่ายกลับกลายเป็นข้าศึก ของการสร้างปัญญาบารมีอย่างร้ายกาจ “นิสัยไม่มักง่าย, หมั่นพินิจพิจารณาเหตุการณ์, คิดกาลข้างหน้าได้ไกล และมีวิสัยทัศน์” ทั้งหมดนี้จึงนับเป็นนิสัยในวิถีนักสร้างบารมีที่นับเนื่องเข้าในปัญญาบารมี 4.7 อย่าถือสา หาปัญญาดีกว่า' สาเหตุที่ตรัสชาดก มีภิกษุรูปหนึ่งออกจากพระวิหารเชตวันไปอาศัยอยู่ป่าแห่งหนึ่งใน แคว้นโกศล ถูกรุกขเทวาในป่าทำให้สลดใจจึงมาที่พระเชตวันอีก พระทศพลทรงทราบเรื่องนั้นแล้ว ตรัสว่า แม้บัณฑิตในกาลก่อน เทวดาก็เคยให้สลดใจมาแล้วเหมือนกัน ภิกษุนั้นทูลอ้อนวอนแล้ว จึงทรงนำเรื่องในอดีตมาสาธกดังต่อไปนี้ ในอดีต มีบุรุษผู้หนึ่งเที่ยวแสวงหาความรู้ไปทั่วทุกทิศจนเบื่อหน่ายชีวิตอันไร้สาระ ตกลง ใจแสวงหาสัจจะของชีวิต ได้ออกบวชเป็นบรรพชิตอาศัยป่าใหญ่หาความสุขวิเวก ป่านี้มีสระบัว อุปสังฆบุปผชาดก, พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก, มก. เล่ม 59 หน้า 180-186 บทที่ 4 ช า ด ก ใ น ห ม ว ด ปั ญ ญ า บ า ร มี DOU 109