นิสัยของมิตรแท้ : หน้า 257/334

อยู่ในแก่น ไม่เนรคุณ และรับผิดชอบหน้าที่การงานทุกด้าน ภาษิตในชาดก ความเกษมจากโยคะย่อมเจริญเพราะคบหามิตรคนใด ผู้ฉลาดจึงทำกิจทุกอย่างของ กัลยาณมิตรนั้นให้เหมือนของตน ผู้ใดไม่มีความอาย ทําลายเมตตา พูดแต่ว่าเราเป็นเพื่อนท่าน ๆ แต่มิได้เอื้อเฟื้อช่วยท่า การงานบัณฑิตรู้จักผู้นั้นดีว่ามิใช่มิตรสหายเพราะว่าบุคคลทําอย่างไรก็ควรกล่าวอย่างนั้นไม่ทำอย่างไร ก็ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ผู้ใดมุ่งความแตกร้าวคอยแต่จับผิด ผู้นั้นไม่ชื่อว่าเป็นเพื่อน ส่วนเพื่อนที่ผู้อื่น นอนอยู่อย่างปลอดภัยเหมือนบุตรนอนแอบอกมารดา ยุยงให้แตกกันไม่ได้ไม่มีความรังเกียจในเพื่อน ผู้นั้นนับว่าเป็นมิตรแท้ น่าติเตียนคนไม่รู้คุณที่เขาทำ คนที่ไม่ทำคุณแก่ใครและไม่ตอบแทนคุณที่เขาทำ ไร้กตัญญู การคบผู้นั้นไร้ประโยชน์บุคคลทำอุปการะแก่ผู้ใดแล้วไม่ได้ความเป็นมิตรบัณฑิตไม่ต้องริษยาไม่ต้องด่า ว่าค่อย ๆ หลีกห่างจากผู้นั้นไปเสีย ถ้าไม่ประสบคนดีกว่าหรือเป็นเช่นกับตน ควรเที่ยวไปผู้เดียวให้มั่นไว้ เพราะความเป็น สหายในคนพาลย่อมไม่มี ผู้ใดคุ้นเคยกะเจ้าแล้วอดทนความคุ้นเคยของเจ้าได้ ผู้ใดเชื่อถือค่าพูดเจ้า ยกโทษให้เจ้าได้ เจ้าไปจากที่นี้แล้วคบหาผู้นั้นเถิด ผู้ใดไม่มีกรรมชั่วด้วยกาย วาจา ใจ เจ้าไปจากที่นี้จงคบหาผู้นั้น ทำตนให้เหมือนบุตรของผู้นั้นเถิด คนที่มีจิตเหมือนน้ำย้อมขมิ้น กลับกลอก รักง่ายหน่ายเร็ว เจ้าอย่า ไปคบคนเช่นนั้น แม้พื้นชมพูทวีปทั้งสิ้นจะไม่มีมนุษย์อื่นเหลืออยู่ก็ตาม จงหลีกคนนั้นให้ห่างไกล เหมือนอยู่ห่างอสรพิษดุร้าย หรือเหมือนหลีกทางที่เปื้อนอุจจาระความพินาศมีแก่ผู้คบคนพาล การอยู่ร่วมคนพาลเป็นทุกข์ทุกเมื่อ ดุจอยู่ร่วมกับศัตรู บัณฑิตมีความโกรธเป็นเจ้าเรือนไม่ดี จึงอ่อนน้อมต่อผู้อ่อนน้อม พึงคบผู้ที่เขาพอใจจะคบด้วย และทำกิจแก่ผู้ช่วยทำกิจ ไม่ควรทำความเจริญแก่ผู้หวังความเสื่อมให้ตน ไม่ควรคบผู้ที่ไม่พอใจจะ คบหาด้วย ไม่พึงสิเน่หาในผู้เลิกลา ไม่พึงสมาคมกับผู้มีจิตคิดออกห่าง นกรู้ว่าต้นไม้ผลหมดแล้วย่อม บินสู่ต้นอื่น คนก็รู้ว่าเขาหมดอาลัยแล้วควรเลือกหาคนอื่นที่เขาสมัครรักใคร่ เพราะโลกกว้างใหญ่พอ เสียงของสุนัขจิ้งจอกทั้งหลายก็ดี ของนกทั้งหลายก็ดี ยังรู้ได้ง่าย แต่เสียงของมนุษย์รู้ได้ยาก กว่านั้น อนึ่ง ผู้ใดเมื่อก่อนเป็นผู้ใจดี คนทั้งหลายนับถือว่าเป็นญาติมิตรสหาย ภายหลังผู้นั้นกลับกลาย เป็นศัตรูไปได้ ใจของมนุษย์รู้ได้ยากอย่างนี้ หากว่าใจจดจ่ออยู่ในบุคคลใด แม้บุคคลนั้นอยู่ไกลก็ 240 DOU ช า ด ก วิ ถี นั ก ส ร้ า ง บ า ร มี บาร