การประชุมชาดกและนิสัยช่างสังเกต : หน้า 132/334

ดาบสโกงกลัวตาย รีบควักผ้าห่อทองออกมาจนครบ 100 แท่ง บุรุษหนุ่มตำหนิดาบสชั่วว่า.. “เจ้าชฎิลโกง! เจ้าขโมยทองตั้ง 100 แท่งไปไม่ข้องใจ แต่ไพล่มาข้องใจในเรื่องเพียงแค่เส้น หญ้า ไม่เบาเลยค่าพูดของแก! ช่างสละสลวย พูดจาน่านับถือจริง ๆ ต่อแต่นี้ไป แกอย่าได้ทํา วเยี่ยงนี้ อีก” กล่าวจบชายเจ้าของบ้านกับสหายก็ปล่อยดาบสไป.. ประชุมชาดก พระทศพลทรงประชุมชาดกว่า ดาบสโกงครั้งนั้นมาเป็นภิกษุหลอกลวงในครั้งนี้ ส่วนบุรุษผู้ เป็นบัณฑิตได้มาเป็นตถาคตแล จากชาดกเรื่องนี้ หากชายหนุ่มไม่สนใจตริตรองและสังเกตได้ปล่อยผ่านคำสนทนาของดาบส ไปเปล่า ๆ ปัญญาก็ไม่เกิดเหตุการณ์ก็จบลงด้วยเรื่องเศร้าของเจ้าบ้าน นิสัยรักการสังเกต จึงเป็นสิ่งที่ เสริมเพิ่มพูนปัญญาให้คมเฉียบ แก้ไขสิ่งต่างๆ ให้ถูกต้องหรือผิดพลาดน้อยที่สุด เมื่อนำมาใช้ใน เส้นทางการสร้างบารมี ก็สร้างได้ดี ไม่ค่อยมีผิดพลาดให้ต้องสูญเสียประโยชน์ไป “นิสัยช่างสังเกต” จึงนับเป็นนิสัยในวิถีนักสร้างบารมีที่นับเนื่องเข้าในปัญญาบารมี 4.10 นักสืบสวนขบวนการโกง สาเหตุที่ตรัสชาดก ณ พระเชตวันมหาวิหาร ภิกษุนั่งประชุมกันในธรรมสภาพรรณนาคุณ ของพระอานนทเถระเจ้าว่า เป็นผู้ฉลาดในอุบายที่ทำให้พระเจ้าโกศลทรงได้แก้วมณีคืนมา โดยมิต้อง ให้มหาชนลำบากเลย พระทศพลเสด็จมาทรงทราบเรื่องที่ภิกษุสนทนา แล้วตรัสถึงบัณฑิตในกาลก่อน ก็ใช้อุบายเช่นกัน เมื่อภิกษุกราบทูลอาราธนา จึงทรงนำาเรื่องในอดีตมาสาธกดังต่อไปนี้.. ในอดีต ณ นครแห่งหนึ่ง พระราชาทรงปกครองไพร่ฟ้าโดยธรรม อยู่มาวันหนึ่ง พระราชา เสด็จพักผ่อนในราชอุทยานพร้อมสนมนางใน พระเทวีถอดเครื่องประดับล้ำค่าให้นางทาสีถือไว้ เพื่อพระนางจะได้สรงสนานได้ นางทาสีเผลอหลับไป ลิงในอุทยานรีบกระโดดลงต้นไม้อย่างเร็วปาน ลมพัด ขโมยเครื่องประดับมุขซุกไว้ที่โพรงไม้ แกล้งทำเป็นสงบเสงี่ยมนั่งเฝ้าอยู่หน้าโพรง นางทาสี ตื่นขึ้นมาไม่เห็นเครื่องประดับล้ำค่า ก็เกิดกลัวตัวสั่น โพล่งตะโกนออกไปทันทีว่า.. “มีคนแย่งเครื่องประดับมุกดาหารของพระเทวีไปๆ” พวกทหารรีบวิ่งไปกราบทูลพระราชา พระราชามีรับสั่งให้จับโจรให้ได้ ขณะนั้น เผอิญมีชาย คนหนึ่งเข้ามาในป่าทำสักการะต้นไม้ ได้ยินเสียงจับโจรเกิดสะดุ้งตกใจทำอะไรไม่ถูก จึงวิ่งหนีไปก่อน พวกทหารเห็นพอดีรีบกวดตามไปร้องตะโกนว่า.. มหาสารชาดก, พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก, มก. เล่ม 56 หน้า 325-338 บทที่ 4 ช า ด ก ใ น ห ม ว ด ปั ญ ญ า บ า ร มี DOU 115