การเตือนและการตักเตือน : หน้า 68/334

“ท่านอาจารย์ครับ! นิมนต์ท่านเอาเกลือไปฉันเถิดครับ” พร้อมยื่นเกลือให้ “วันนี้ญาติโยมไม่ได้ถวายเกลือ ท่านได้มาจากไหน?” คันธารฤาษีถาม “วันก่อน ชาวบ้านถวายเกลือมามาก ผมจึงเก็บไว้ ตั้งใจว่าจะเอามาฉันในวันที่อาหารจืดน่ะ ขอรับ” วิเทหฤๅษีตอบ จึงติว่า.. คันธารฤาษีเห็นว่าการสะสมอาหารช่างไม่สมควรแก่บรรพชิต ผู้ไม่ขวนขวายเรื่องทํามาหากิน “โมฆบุรุษ! ท่านเป็นกษัตริย์ทั้งวิเทหรัฐขนาด 300 โยชน์ ทิ้งหมู่บ้าน 16,000 ทิ้งมเหสีอีก 16,000 โดยไม่อนาทรร้อนใจ แต่ตอนนี้มาเกิดความอยากกับแค่เกลือนะหรือ ทำไมยังเห็นแก่ชีวิต มัว มาสะสมอาหารอยู่อีก” วิเทหฤๅษีถูกตาหนิถึงเพียงนี้ ทนรับไม่ได้ กลายเป็นปฏิปักษ์ แย้งว่า.. “ท่านอาจารย์! ท่านไม่เห็นความผิดของตัวเองบ้างเลย เอาแต่โทษผมอย่างเดียว ท่านเคยคิด ก่อนบวชมิใช่รึว่า เราจะเตือนตนเองเท่านั้น จึงได้ทิ้งราชสมบัติมาออกบวช แต่วันนี้เหตุไฉนท่านจึงมา ตักเตือนผมอีกเล่า! ท่านหนีการปกครองในราชธานีมา ตอนนี้ยังจะมาปกครองผมในที่นี้อีกหรือ?” คันธารฤๅษีสงบใจฟังจนจบ แล้วกล่าวว่า.. “ท่านวิเทหะ เรากล่าวเป็นธรรม กล่าวโดยความจริง เราไม่ชอบอธรรมและความไม่จริง เมื่อเรากล่าวคำเป็นธรรมอยู่ บาปไม่เปรอะเปื้อนเรา ผู้มีปัญญาคนใดชี้โทษพูดบำราบคน ควรมอง คนนั้นเหมือนผู้บอกขุมทรัพย์ให้ ควรไว้ใจคบบัณฑิตเช่นนั้น เพราะมีแต่ดีไม่มีชั่ว คนควรตักเตือน พร่ำสอนกัน และควรห้ามจากคนพาลเขาจะเป็นที่รักของเหล่าบัณฑิตแต่จะไม่เป็นที่รักของหมู่คนพาล” วิเทหฤๅษี อยากเป็นพาล มีใจอ่อนลงบ้างแล้ว แต่ก็อดมิได้ จึงแย้งว่า.. “ท่านอาจารย์ครับ จริงอยู่คนควรเตือนกันควรกล่าวคำอันเป็นประโยชน์ แต่ก็ไม่ควรกล่าว กระทบเสียดแทงผู้อื่นขนาดนี้ ท่านกล่าวคำหยาบคายมากเหลือเกินเหมือนโกนผมด้วยมีดโกนที่ไม่คม คนอื่นจะได้รับความแค้นเคืองเพราะคำพูดนั้น แม้คำนั้นจะมีประโยชน์ บัณฑิตก็ไม่ควรพูดนะขอรับ” คันธารฤาษีรับฟังสหาย แต่ก็อยากยืนยันว่าการเตือนกันเป็นสิ่งจำเป็น จึงกล่าวว่า.. “หากสัตว์ใดไร้ปัญญา ทอดทิ้งระเบียบวินัย ก็จะเที่ยวไปเหมือนควายตาบอด ส่วนธีรชนผู้มี วินัย ได้ศึกษามาอย่างดีจากอาจารย์ จะเป็นผู้กล้า มีจิตตั้งมั่นในทุกสถาน วิเทหฤๅษียอมรับฟังเหตุผลแต่โดยดี เข้าไปไหว้ขอขมาอาจารย์ แล้วกล่าวว่า... “ท่านอาจารย์ แต่นี้ไปขอท่านจงตักเตือนและพร่ำสอนเถิด ผมพูดไปก็เพราะไม่มีความยับยั้ง ชั่งใจ ขอท่านโปรดจงให้อภัยด้วยเถิด” บ ท ที่ 2 ช า ด ก ใ น ห ม ว ด ศี ล บ า ร มี DOU 51