การคบมิตรดีและโยนิโสมนสิการ : หน้า 256/334

ปฏิเสธท่านพระอานนท์ถึงเรื่องกัลยาณมิตรว่ามิได้เป็นเพียงครึ่งหนึ่งของพรหมจรรย์ แต่เป็นทั้งหมด od d ของพรหมจรรย์ทีเดียว พระบรมศาสดาได้ตรัสถึงยอดธรรมคู่นี้คือ “การคบหากัลยาณมิตร” และ “การมีโยนิโส มนสิการ” ไว้ดังนี้ เราไม่พิจารณาเห็นเหตุอย่างอื่นที่มี ณ ภายใน ว่ามีอุปการะมากเหมือนโยนิโสมนสิการเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุมนสิการโดยแยบคาย ย่อมละอกุศลลงได้ เจริญกุศลให้เกิดมี เราไม่พิจารณาเห็นเหตุอย่างอื่นที่มี ณ ภายนอก ว่ามีอุปการะมากเหมือนความมีมิตรดีเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีมิตรดีย่อมละอกุศลลงได้ เจริญกุศลให้เกิดมี โยนิโสมนสิการ (จับแง่คิดดี) เป็นรากเหง้าให้เกิดกุศลธรรมในใจได้ทั้งหมด ขณะที่มิตรดีคือ ผู้แนะนำกุศลธรรมให้ได้ทั้งหมด การคบมิตรดีจึงช่วยให้ “ความดีภายนอกไหลเข้า” จับแง่คิดดีก็ ช่วยสกัดให้ “ความชั่วภายในไหลออก” หากมีทั้งสองเสริมกันย่อมหมดกิเลสโดยพลัน ในทางตรงข้าม อธรรมทั้ง 2 คือ “การคบมิตรพาล” และ “การกล่าวคำเท็จ” นับเป็นคู่ อธรรมทำลายบารมี ทำความดีให้สูญสิ้นได้ เพราะเหตุว่า การคบพาลมิตรความชั่วทุกชนิดย่อม หลั่งไหลมาสู่ตน ส่วนผลการทำคำให้เท็จ ความเท็จนั้นจะดึงความดีในใจออกไปจนหมด เพราะ ประสิทธิภาพการตั้งภาพในใจสูญสิ้นไป การคบคนพาลจึงเป็นการดึง “ความชั่วภายนอกไหลเข้า” กล่าว คำเท็จจะฉุดให้ “ความดีภายในไหลออก” หากมีสองร่วมทำลาย ย่อมกลายเป็นคนเลวสิ้นดีโดยพลัน “นิสัยจริงจังแก้ไขปัญหา, จริงใจต่อมิตร, ไม่ผิดต่อธรรม, ไม่ทำลายคำสัตย์, ไม่พลัด ไปตามกิเลส, ไม่อ้างเหตุสุดวิสัย, ไม่เหนื่อยหน่ายท้อใจ, มีถ้อยคำหนักแน่นดั่งขุนเขา, ไม่ดูเบา พูดเล่น, เห็นความสำคัญในคำพูด, รักษาความดีด้วยชีวิต มิให้ความดีล้มลงจากใจ, หลีกไกล คนพาล, พบพานกัลยาณมิตร, ไม่คิดเลิกกลางคัน และมีใจเด็ดเดี่ยว” ทั้งหมดนี้จึงนับเป็นนิสัย ในวิถีนักสร้างบารมีที่นับเนื่องเข้าในสัจจบารมี 7.15 ภาษิตหมวดสัจจบารมีที่มีมาในชาดก สัจจบารมีเป็นนิสัยที่ทำได้ยาก เป็นนิสัยแห่งยอดคน คนบางคนมีความเพียรเก่งกล้า อดทน อุปสรรคนานา แต่ต่อมาเกิดเปลี่ยนความคิด ล้มเลิกความตั้งใจลงอย่างน่าเสียดาย ผู้มีสัจจะเมื่อทำอัน ใดจะทำจริงไม่ทิ้งความตั้งใจลงอย่างเด็ดขาด แม้ว่าจะเป็นอย่างไรก็ตาม เมื่อไม่เป็นดังหวังก็ไม่ทิ้ง ความตั้งใจจนกว่าจะถึงจุดหมาย ผู้ถือคำสัตย์ย่อมมีฤทธิ์ เป็นคนศักดิ์สิทธิ์ เมื่อคิดหรือตั้งใจทำการ อันใด เพียงแค่เอ่ยวาจา ผู้คนก็น้อมรับฟังอย่างยินดีและเชื่อถือมั่นคง คนมีสัจจะต้องเป็นคนแท้ มีดี บทที่ 7 ช า ด ก ใ น ห ม ว ด สั จ จ บารมี DOU 239