ประชุมชาดก : หน้า 191/334

ประชุมชาดก พระทศพลทรงประชุมชาดกว่า นายบ้านครั้งนั้นมาเป็นพระอานนท์ ภรรยานายบ้านมา เป็นนางวิสาขา บุตรมาเป็นพระราหุล ส่วนฤาษีมาเป็นตถาคตแล จากชาดกเรื่องนี้ ทุกคนอดทนจนได้ดี หากฤาษีสึกไป ชีวิตก็ตกต่ำลง ย่อมเป็นที่แหน่งใจตน และต้องอยู่ด้วยกิเลส จะมิได้พบสุขในฌานอีกเลย ทั้งยังสูญเสียอัธยาศัยในการบวชหรือที่เรียกว่า “เนกขัมมัชฌาศัย” ไปอีกด้วย หากทนในชาติเดียวได้ ก็จะได้สิ่งดีๆ ติดไปข้ามชาติยาวนาน หากเลิก อดทนและยินยอมตามกิเลสเพียงชาติเดียว ก็จะสูญเสียสิ่งดีๆ ไปนับชาติมากมาย ฝ่ายสามี หาก ไม่ทนทำดีต่อไปก็จะพลาดจากบุญเป็นอันมาก ต้องไปเกิดในตระกูลขัดสนจนปัญญา ฝ่ายภรรยา หาก ไม่อดทน ขอเปลี่ยนสามีใหม่ ก็อาจต้องเปลี่ยนอยู่เรื่อยไป เพราะเมื่อเบื่อกันขึ้นมาก็เปลี่ยนใหม่ได้อีก ไม่รู้จักพอ “นิสัยยอมตายไม่ยอมแพ้ แม้อดกลั้นทั้งน้ำตาก็ไม่ทำตามสิ่งยั่วเย้า, มีหิริโอตตัปปะไว้ ข่มกลั้นใจ, ยอมสละอารมณ์อกุศล และยอมรับในสิ่งไม่พึงปรารถนาให้ได้” ทั้งหมดนี้จึงนับเป็น นิสัยในวิถีนักสร้างบารมีที่นับเนื่องเข้าในขันติบารมี 6.9 ยอมลดศักดิ์ศรี ทับทวีขันติธรรม 1 สาเหตุที่ตรัสชาดก ภิกษุสนทนากันในโรงธรรมสภาว่า พระเทวทัตพยายามปลงชีวิตชนเป็น อันมาก เพราะก่อเวรในพระตถาคตเจ้าพระองค์เดียว แต่ชนเหล่านั้นอาศัยพระทศพลได้รอดชีวิตแล้ว ทั้งสิ้น พระจอมมุนีเสด็จมาโรงธรรมตรัสว่า มิใช่แต่ในบัดนี้เท่านั้น แม้ในกาลก่อนก็เช่นกัน เมื่อภิกษุ ทูลวิงวอน จึงทรงนำอดีตมาแสดงดังนี้ สมัยหนึ่ง ณ เมืองบุปผวดี ได้มีปุโรหิตชื่อกัณฑหาละเป็นผู้ดุร้ายหยาบคายยิ่ง มีว่าผู้ใดเจอ คนเช่นนี้น้อยคนนักที่อยากจะตอแยด้วยแม้คิดปรารถนาดีแต่อาจนำผลร้ายมาใส่ตัวเนื่องเพราะปุโรหิต มีอานาจอยู่ในมือ บ มาวันหนึ่ง ปุโรหิตกินสินบนตัดสินคดีผิด เจ้าทุกข์หมดที่พึ่งจึงไปฟ้องต่อราชโอรสนามว่า จันทกุมารซึ่งดำรงตำแหน่งอุปราช พระจันทกุมารย่อมรู้สันดานปุโรหิตนี้ดี แม้นับว่าไม่อยากตอแยและ ยังไม่มีอำนาจพอที่จะจัดการกับพาลชนคนนี้ได้ แต่บัดนี้มีว่าอย่างไรความไม่ถูกต้องก็เกิดขึ้นแล้ว พระองค์อดมิได้ที่ต้องเข้ามาผดุงความยุติธรรมในฐานะอุปราช มีว่าผลจะออกมาอย่างไรพระองค์ก็ ไม่เสียพระทัย ดังนั้นพระจันทกุมารเข้าสู่โรงตัดสินแล้วตรัสเรียกคู่กรณีมาตัดสินใหม่ ทรงกลับผิดให้ เป็นถูกโดยไม่เกรงกลัวต่อกัณฑหาลปุโรหิตเลย นั่นเท่ากับว่าภัยใหญ่หลวงกำลังจะมาถึงพระองค์แล้ว! จันทกุมารชาดก, พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก, มก. เล่ม 64 หน้า 123-204 174 DOU ช า ด ก วิถี นั ก ส ร้ า ง บ า ร