การปฏิบัติตนของราชเสวก : หน้า 238/334

ทะนงตนว่าเป็นคนโปรดปราน ไม่ควรเฝ้าให้ไกลนักหรือใกล้นัก ควรยืนเฝ้าพอให้ท้าวเธอทอด พระเนตรเห็นถนัด และพอจะได้ยินชัดในพระราชดำรัส ไม่ควรวางใจว่าพระราชาเป็นเพื่อนของเรา หรือพระราชาเป็นคู่กันกับเรา พระราชาทั้งหลายย่อมทรงพระพิโรธได้โดยเร็วไวเหมือนผงเข้านัยน์ตา ราชเสวกไม่ควรถือตัวว่าเป็นปราชญ์ราชบัณฑิตที่พระราชาทรงไว้ใจบูชา ไม่ควรเพ็ดทูลคำหยาบคาย กับพระราชาท่ามกลางบริษัท ไม่พูดถ้อยคำาเป็นเหตุให้พระราชาทรงพิโรธ ราชเสวกผู้ได้รับพระราชทานเป็นคนพิเศษให้เข้าประตูได้ก็อย่าได้วางใจ ถ้าไม่ได้รับ ราชอนุญาตอย่าเพิ่งเข้าไปพึ่งสำรวมตนทุกเวลา หากพระราชาจะทรงยกย่องพระราชโอรสหรือ พระราชวงศ์ด้วยกัน ราชเสวกควรนั่งดูก่อนไม่ควรเพ็ดทูลคุณหรือโทษโดยเด็ดขาด! เมื่อพระราชา ทรงปูนบำเหน็จรางวัลให้แก่ กรมช้าง กรมม้า กรมรถ กรมเดินเท้า ตามความชอบในราชการของเขา ราชเสวก ไม่ควรทัดทานเขา ราชเสวกจึงโอนไปเหมือนคันธนูและลู่ไหวตามลมเหมือนต้นไผ่ อย่าได้ ไปทูลทัดทานความดีความชอบเขา ราชเสวกต้องเป็นผู้มีท้องน้อยเหมือนคันธนูรู้ประมาณในอาหาร มีปัญญาเครื่องรักษาตนเป็น คนองอาจ ไม่มัวเมาในหญิงซึ่งเป็นเหตุให้สิ้นเดช มีเพทภัยประสบโรคมากมาย ทำให้กระวนกระวาย และอ่อนกำลัง ต้องไม่พูดมากเกินไปและไม่ควรนิ่งทุกเมื่อไม่พร่ำเพรื่อ เมื่อถึงเวลาควรเปล่งวาจาก็เปล่ง ให้พอประมาณ อ่อนหวาน พูดคำจริง ไม่มักโกรธ ไม่กระทบกระเทียบ ไม่ส่อเสียด และไม่ควรพูดถ้อยคำ อันเพ้อเจ้อ “ราชเสวกจึงเลี้ยงดูมารดาบิดา ประพฤติอ่อนน้อมต่อผู้เจริญในตระกูล เพิ่มพูนศิริโอตตัปปะ มีศิลปะฝึกตน เป็นคนอ่อนโยน ทำตนมีประโยชน์ อย่าประมาท สะอาดหมดจด เป็นคนขยัน เคารพ ยำเกรงผู้ใหญ่ สงบเสงี่ยมอยู่ร่วมกันเป็นสุขเว้นห่างไกลจากทูตที่มาเกี่ยวกับความลับ จึงดูแลแต่เจ้านาย ของตน ไม่ควรพูดเรื่องลับของเจ้านายในสํานักของพระราชาอื่น ราชเสวกผู้หวังความเจริญแก่ตนพึงเข้าไปสมาคมคบหากับสมณะผู้มีศีลเป็นพหูสูตโดยเคารพ จึงน้อมนบรักษาอุโบสถศีล บำรุงเลี้ยงสมณะ ถามถึงสิ่งที่เป็นกุศลและอกุศล ไม่ห้ามทานของพระราชา จัดการงานให้สำเร็จด้วยดี ตรวจตราดูลานข้าวสาลี ปศุสัตว์และนาเสมอ ๆ จึงตวงข้าวเปลือกให้รู้ ประมาณมาเก็บไว้ในฉาง นับบริวารในเรือนแล้วหุงต้มให้พอดีไม่ควรตั้งบุตรธิดา พี่น้องหรือวงศ์ญาติที่ ไม่มีศีลเป็นใหญ่ คนพาลไม่จัดว่าเป็นพี่น้องแต่เป็นเหมือนคนที่ตายไปแล้ว หากเขาเหล่านั้นมาหาถึง สำนักก็ควรให้ผ้านุ่งผ้าห่มและอาหารไปบ้าง แต่ต้องตั้งผู้มีศีลคนขยันหมั่นเพียรให้เป็นใหญ่ แม้เขา จะเป็นทาสกรรมกรก็ตามที ทั้งหมดนี้ชื่อว่าราชวัสดีธรรม เป็นข้อปฏิบัติสําหรับราชเสวก นรชนใดประพฤติตามย่อมยัง พระราชาให้โปรดปรานและได้รับการบูชาในเจ้านายทั้งหลายแล วิธูรบัณฑิตให้โอวาทบุตรจบก็เชิญหมู่ญาติมาเข้าเฝ้าพระราชา ถวายบังคมยุคลบาทด้วย บทที่ 7 ช า ด ก ใ น ห ม ว ด สั จ จ บารมี DOU 221