คุณค่าของมิตรภาพ : หน้า 213/334

ไม่ให้แก่ผู้ควรให้คนนั้นเมื่อถึงคราวมีภัยก็จะไม่ได้อุปการะเกื้อหนุนอะไรเลย คนที่ให้สิ่งต่าง ๆ แก่คน พาลผู้ไม่รู้อุปการคุณแต่กลับไม่ยอมให้แก่เหล่าบัณฑิต เมื่อถึงคราวมีภัยก็จะไม่ได้ใครมาช่วยเพราะ คนพาลย่อมเอาตัวรอดเพียงลำพัง ความเกี่ยวพัน และสนิทสนมกันฉันท์มิตรในหมู่พาลที่มักโอ้อวด ย่อมไร้ประโยชน์ เหมือนพืชที่หว่านลงในกองเพลิงย่อมฉิบหายไปไม่เหลืออะไร แต่ความสนิทสนม กันฉันท์มิตรในหมู่อารยชนผู้จริงใจซื่อตรงคงที่ แม้เพียงเล็กน้อยก็มีประโยชน์มาก ผู้ใดยอมสละตน ทำความดีงามให้เราก่อน ผู้นั้นถือว่าทำสิ่งที่ทำได้แสนยากในโลก แม้ต่อมาภายหลังเขาจะทำหรือไม่ ทําดีตอบก็ตาม ผู้นั้นก็ถือว่าเป็นบุคคลผู้ควรแก่การบูชายิ่งแล้ว” ..นับแต่นั้นมาเหล่าอำมาตย์และพระราชโอรสก็มิได้กล่าวคัดค้านอะไรอีกเลย ประชุมชาดก พระทศพลทรงประชุมชาดกว่าบุรุษชนบทครั้งนั้นมาเป็นพระอานนท์ ส่วนพระเจ้าพาราณสีมา เป็นตถาคตแล จากชาดกเรื่องนี้ พระราชาทรงเห็นคุณค่าของความกตัญญูมากกว่าทรัพย์อันไร้แก่นสาร และ สิ่งใดจะมีค่าต่อพระราชามากไปกว่ามิตรสหายเช่นนี้ย่อมไม่มีอีกแล้ว แม้ราชสมบัติก็มิอาจเทียบค่าได้ มิตรแท้ทำให้พระองค์ทรงอุ่นพระทัยมากกว่าราชสมบัติเหตุนี้พระองค์จึงเฝ้าแต่รอคอยสหายนี้ไม่ทรง สนพระทัยในราชสมบัติเลย เพราะราชสมบัติมิใช่มิตรสหาย ทำให้พระองค์ทรงหวาดผวาอยู่เสมอ บางคราวก็คล้ายศัตรูที่ล่อให้คนอื่นมาแย่งชิงแล้วสังหารผู้เป็นเจ้าของ จนพระองค์ทรงวางพระทัย ผู้คนรอบข้างมิได้เลย มีแน่ว่าทรงครอบครองสมบัติได้นานเพียงไหน เพราะมิตรที่คบหาพระองค์ ล้วนเห็นพระองค์เป็นพระราชา จะมุ่งปรารถนาสมบัติหรือคบด้วยใจจริงยังไม่ชัด ต่างกับบุรุษผู้เห็น พระองค์เป็นเพียงทหารจรจัดคนหนึ่งที่พลัดมา แล้วมอบมิตรภาพให้อย่างใจจริง.. ผู้คิดตอบแทนพระคุณคน ไม่เพิกเฉยทำเป็นไม่รู้เสีย แสดงถึงภูมิปัญญาผู้นั้นว่าสูงส่งหรือ ต่ำทราม เพราะค่าของคนอยู่ที่การรู้จักคุณคน ผู้ไม่รู้คุณคือคนไร้ค่าคนเนรคุณคือคนทำลายค่าของตน “นิสัยรู้คุณคน, ไม่วางเฉยต่อพระคุณผู้อื่น และคิดหาทางแทนคุณด้วยใจจริง” ทั้งหมด นี้จึงนับเป็นนิสัยในวิถีนักสร้างบารมีที่นับเนื่องเข้าในสัจจบารมี 7.6 พระคุณไม่มีวันตาย 1 สาเหตุที่ตรัสชาดก ครั้งหนึ่ง พระอานนท์ได้ผ้าสาฎกมามากแล้วถวายทั้งหมดแก่ภิกษุหนุ่ม ผู้มีอุปการะแก่ตนมาก ภิกษุรูปนั้นได้แบ่งผ้าทั้งหมดถวายแก่เพื่อนภิกษุผู้ร่วมอุปัชฌาย์ เมื่อภิกษุ เข้าไปเฝ้าพระทศพลทูลถามว่า พระอริยสาวกชั้นโสดาบันยังมีการให้เพราะเห็นแก่หน้าอยู่หรือ พระ คุณชาดก, พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก, มก. เล่ม 57 หน้า 44-53 196 DOU ช า ด ก วิ ถี นั ก ส ร้ า ง บ าร มี