ลักษณะของมิตรแท้ : หน้า 223/334

ยามเพื่อนทำดีก็คล้อยตาม ต่อหน้าก็สรรเสริญ แต่ลับหลังกลับนินทา, ส่วนมิตรชักชวนไปทางฉิบหาย เปรียบเหมือนโจรคอยปล้นความดีของเพื่อนชักชวนให้ตกในโมหะ หลงมัวเมา ชวนให้ดูหนัง ดูการละเล่น ชวนพนัน เที่ยวกลางคืน ดื่มน้ำเมา ทำให้ประมาทในชีวิต มิตรแท้ 4 เหล่านี้คือ มิตรมีอุปการะ มิตรร่วมสุขร่วมทุกข์ มิตรแนะประโยชน์ และมิตรมี ความรักใคร่ พึงทราบว่าเป็นมิตรแท้ควรเข้าไปคบหาโดยเคารพเหมือนมารดากับบุตร ฉะนั้น มิตรมีอุปการะคอยรักษาเพื่อนผู้ประมาทแล้วรักษาทรัพย์ของเพื่อน พึ่งพิงได้ยามภัยมา เมื่อมี กิจเกิดขึ้นก็ช่วยเป็นสองเท่า ส่วนมิตรร่วมสุขร่วมทุกข์ยินดีบอกความลับแก่เพื่อนปิดความลับของเพื่อน ไม่ละทิ้งยามอันตราย แม้ชีวิตก็สละเพื่อประโยชน์แก่เพื่อนได้ ส่วนมิตรแนะประโยชน์ ห้ามเพื่อน จากความชั่วให้ตั้งอยู่ในความดีให้ฟังสิ่งที่ไม่เคยฟัง และบอกทางสวรรค์นิพพานให้ ส่วนมิตรมีความรัก ใคร่ ไม่ยินดีในความเสื่อมของเพื่อน ยินดีในความเจริญของเพื่อน ห้ามคนที่กล่าวโทษเพื่อน สรรเสริญ คนที่สรรเสริญเพื่อน ผู้ที่กล่าวแต่ปากว่าเพื่อนๆ ก็มีส่วนผู้ใดเป็นสหายจริงเมื่อความต้องการความช่วยเหลือเกิดขึ้น ผู้นั้นจึงปรากฏ ผู้นั้นจัดว่าเป็นเพื่อนแท้ ชนเหล่าใดคบเพื่อนต่ำช้า ไม่คบหาเพื่อนที่เจริญ ชนเหล่า นั้นย่อมเสื่อมลงดุจดวงจันทร์ข้างแรม 7.10 มิตรภาพไม่มีวันตาย สาเหตุที่ตรัสชาดก ภิกษุประชุมกันเต็มธรรมสภา สนทนากันว่า ท่านพระอานนทเถระเจ้าได้ยอมเสียสละชีวิตเพื่อ ประโยชน์แก่พระตถาคตเจ้าท่านเห็นช้างนาลาคีรีที่พระเทวทัตส่งมาปลงพระชนม์พระทศพลแล้วแม้ถูก พระองค์ตรัสห้ามอยู่ถึง 3 ครั้งก็ยังไม่ถอยไป พระไตรโลกนาถทรงสดับถ้อยคำสรรเสริญเกียรติคุณ ของพระอานนท์ด้วยทิพย์โสต จึงเสด็จไปยังโรงธรรมสภา ทรงทราบเรื่องที่สนทนาจากภิกษุแล้วตรัส ว่า ถึงเมื่อกาลก่อน อานนท์เกิดในดิรัจฉานก็ได้เคยสละชีวิตเพื่อตถาคตแล้วเหมือนกัน เมื่อภิกษุ กราบทูลอาราธนา จึงได้ทรงนำอดีตมาดังต่อไปนี้ กาลครั้งหนึ่ง มีพญาหงส์ธตรฐพร้อมเหล่าบริวารอาศัยอยู่ในถ้ำทองใกล้ภูเขาจิตตกูฏ อยู่มา วันหนึ่ง มีบริวารบินมาแจ้งข่าวแก่พญาหงส์ธตรฐว่า.. “ข้าแต่มหาราช! ข้าพเจ้าพบสระบัวชื่อมานุสิยะอยู่ในสากลนครแห่งแคว้นมหิสกะที่นี่มีอาหาร อุดมสมบูรณ์เป็นอย่างยิ่ง พระเจ้าข้า” พญาหงส์ยินชื่อว่ามนุษย์แล้วคล้ายดังเห็นเภทภัยจึงห้ามว่า.. จุลลหังสชาดก, พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก, มก. เล่ม 62 หน้า 324-335 206 DOU ช า ด ก วิถี นั ก ส ร้ า ง บ า ร มี