การเตือนตนและการอยู่ร่วม : หน้า 144/334

พึงเห็นคนคอยสะกิดผิดใหญ่น้อย เหมือนคนคอยบอกหลุมขุมทรัพย์ให้ ควรคบคนฉลาดดีปรีชาไว พูดแคะให้ข้อคิดอย่างศิษย์ครู เมื่อคบหารู้เห็นผู้เช่นนั้น สารพันความดีมีมากอยู่ ความเลวทราม าช้ามิน่าดู ไม่มาสู่ผู้นั้นเป็นมั่นคง ตนควรต้องเตือนตนให้พ้นผิด ตนเตือนจิตตนได้ใครจะเหมือน ตนเตือนตนไม่ได้ใครจะเตือน ตนแชเชือนใครจะช่วยให้ป่วยการ ในเรื่องการติติงกันการอยู่ร่วมย่อมต้องกระทบกระทั่งกันเป็นธรรมดาเนื่องเพราะความบริสุทธิ์ ของศีลและทิฏฐิต่างกัน หากติมากไปก็เหมือน “ไม่ถนอมน้ำใจ” หากปล่อยไปไม่เลยก็เหมือน “ไม่มีน้ำใจ” ดั่งฝนตกมากไปก็ไม่ดี ไม่ตกเลยก็ไม่ดี อยู่ไม่มีสุข การขุมทรัพย์ในสภาพไม่เหมาะสม อาจทำใจผู้ฟังที่ใสให้กลายเป็นขุ่น หลุมขุมทรัพย์ก็อาจกลายเป็นหลุมศพกลบฝังผู้ฟัง มิใช่หลุมสมบัติ อีกต่อไป ส่วนการอยู่ใกล้คนโง่มีแต่โทษ มีแต่จะเสียหาย เสียงาน เสียความก้าวหน้า และเสียใจ ผู้ชื่อว่ามีปัญญา แต่หากแก้ไขตนเองยังมิได้ ยังไม่เรียกว่ามีปัญญา เพราะไม่มีปัญญาแก้ไข ตนเอง สอนตนเองยังมิได้ เมื่อสอนตนเองไม่ได้ก็ต้องตกอยู่ในอำนาจกิเลส ไม่ชาติใดชาติหนึ่งก็ต้อง หลุดไปจากวิถีการสร้างบารมีที่ตั้งใจไว้อย่างแน่นอน ผู้มีปัญญาจะไม่ประมาท พึงระลึกเสมอว่าในโลกไม่มีใครเก่งทุกอย่าง ล้วนเกิดจากผลบุญ บารมีที่ทำมาทั้งสิ้น เป็นอำนาจบุญบันดาล และอำนาจบารมีที่ตนฝึกฝนสะสมมา ไม่มีอะไรพิเศษ เฉพาะแก่ใครๆ จึงไม่มีสิ่งใดน่าน้อยใจ ประกอบเหตุทางไหนก็ได้ผลไปแนวนั้น ผู้มีปัญญาพึงสังวรว่า เมื่อมีความรู้ความสามารถ กิเลสมารก็สบโอกาสส่งทิฏฐิมานะมา พร้อมกับความรู้ความสามารถนั้นๆ ทำให้ทะนงตน หลงตัวเองคิดว่าตนเหนือกว่าผู้อื่น จนมองข้าม ผู้อื่นไป ทำลายเส้นทางบุญของตนให้ตกต่ำ บุญจะถดถอย บาปจะแทรกแซง ถ้าคุณธรรมหดหาย การสร้างบารมีก็เสื่อมทราม ผู้มีปัญญาจะไม่หัวเราะเยาะเย้ยใคร แต่จะถนอมน้ำใจกันไว้ ไม่ดูหมิ่นแม้ใครเป็นศัตรูก็ตาม ปัญญาเป็นของละเอียด ผู้มีใจละเอียดเท่าใด ปัญญาก็มากเท่านั้น กิเลสเป็นของหยาบ ผู้ถูก กิเลสครอบงำใจให้หยาบเท่าใด ปัญญาก็หยาบเท่านั้น เมื่อปัญญาอ่อนกำลัง ความรู้ที่ทำตนให้สูงส่ง ขึ้นก็หมดไป ปัญญาบารมี คือ ความรู้ที่ทำตนให้ประเสริฐสูงส่งขึ้น ส่วนความรู้ที่ทำตนให้ตกต่ำนำไป ทําอกุศลนั้นอยู่ในสภาพที่กิเลสกำกับให้กระทำลักษณะนี้ไม่นับว่าเป็นปัญญาเพราะมีกิเลสชักพาให้คิด ดังนั้น ผู้นำความรู้ไปใช้ในทางที่เรียกว่าคนมีปัญญา ส่วนผู้นำความรู้ไปใช้ทำชั่ว เรียกว่า คนโง่เขลา บ า ที่ 4 ช า ด ก ใ น ห ม ว ด ปั ญ ญ า บ า ร มี บ DOU 127