การรักษาคุณค่าของมิตรภาพ : หน้า 216/334

ต่อราชสีห์ด้วยชีวิต หากวางใจผิดตัวนั่นเท่ากับตัวก็ต้องหายไปในท้องราชสีห์ด้วย ทว่าราชสีห์มิใช่ มิตรพาลที่หวังปอกลอก เอาแต่ประโยชน์เข้าตัวแล้วทำลายน้ำใจมิตร จึงเห็นคุณค่าของมิตรภาพ เช่นนี้ และไม่ยอมปล่อยให้มิตรเช่นนี้ต้องจากไป เพราะมิตรภาพเช่นนี้หาได้ยากในโลก การประกาศคุณเป็นการตอบแทนคุณประการหนึ่ง หากคิดปิดเม้มไว้ ไม่อยากบอกออกมา เพราะริษยานับว่าเป็นคนเนรคุณ จับแง่คิดไม่เป็น กระทั่งบางคนเป็นมิจฉาทิฏฐิไป เช่นมองผู้ช่วยเหลือ ตนว่า เขาจะเอาบุญจึงมาช่วยเรา เราเป็นทางผ่านแห่งบุญของเขา ฉะนั้นไม่เป็นพระคุณต่อกันมากนัก หรือมองผู้ให้สิ่งของแก่ตนว่าเป็นเพราะบุญของเราบันดาลให้เขาต้องเอาของมาให้มิได้เป็นคุณที่เขาทำ เป็นต้น ที่เป็นเช่นนี้เพราะมีเชื้อเนรคุณคนอยู่ในสันดาน จึงบันดาลให้คิดได้เยี่ยงนี้ หากเป็นผู้กตัญญู รู้คุณคนแล้ว ย่อมไม่มีวันคิดวิกลได้เช่นนี้เด็ดขาด แต่จะมุ่งคำนึงถึงประโยชน์ที่ผู้อื่นต้องสูญเสียมาให้ จึงซาบซึ้งในพระคุณนั้น หากมีใครสักคนยิ้มให้ บางคนอาจมองว่าเขาอยากได้มิตรภาพจากเรา แต่ผู้มักมองคุณคนจะมองว่า เขาหยิบยื่นมิตรภาพให้แก่เรา ตน “นิสัยมักเห็นคุณผู้อื่น, ประกาศคุณผู้มีคุณ และตอบแทนด้วยใจมั่นคง” จึงนับเป็นนิสัย ในวิถีนักสร้างบารมีที่นับเนื่องเข้าในสัจจบารมี 7.7 อยากหาแม่ แต่รอปลดหนี้ สาเหตุที่ตรัสชาดก พระทศพลประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันได้ตรัสชื่นชมภิกษุผู้เลี้ยงมารดา ว่า รักษาวงศ์ของโบราณกบัณฑิตทั้งหลายไว้ เพราะบัณฑิตแม้เกิดในเดียรัจฉานก็ยังให้ชีวิตแก่ มารดาบิดา แล้วทรงนำเรื่องอดีตมาสาธกดังนี้ ในอดีต มีพระราชาเมืองหนึ่งทรงมีพระทัยฝักใฝ่ในการล่าเนื้อเป็นอย่างมาก ทรงเสด็จเข้าป่า ล่าเนื้อทุกวันจนชาวบ้านต่างเดือดร้อน หากินไม่สะดวก ชาวบ้านได้ประชุมปรึกษาหารือกันว่า.. “พระราชาพระองค์นี้นี่ทำให้พวกเราทำงานไม่ได้เลย เพราะทรงเอาแต่รุกที่ล่าสัตว์ ครอบครัวของพวกเราจะพากันล่มจมเสียก่อนนะซี! พวกเราน่าจะต้อนฝูงสัตว์ให้มารวมกันที่ทุ่งหญ้าที่ เดียวกัน แล้วล้อมที่เอาไว้ นำไปถวายให้พระราชาได้ล่าสัตว์ในที่นี้แทนเถอะ พวกเราเห็นด้วยไหม?” ทุกคนเห็นพ้องต้องกันจึงเริ่มดำเนินการต้อนฝูงกวางในป่าใหญ่ ขณะนั้นกวางตัวหนึ่งชื่อ นันทิยะได้พาพ่อแม่ไปนอนอยู่ในป่าดอนเล็ก ๆ กวางนันทิยะเห็นคนล้อมเข้ามานึกห่วงแต่พ่อแม่เท่านั้น คิดว่า.. “วันนี้เราจะสละชีวิตให้ชีวิตเป็นทานเพื่อพ่อแม่ของเรา” กวางนันทิยะลุกขึ้นไหว้พ่อแม่แล้วกล่าวว่า.. นันทิยมคราชชาดก, พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก, มก. เล่ม 59 หน้า 104-113 บทที่ 7 ช า ด ก ใ น ห ม ว ด สั จ จ บารมี DOU 199