ชาดกในหมวดเมตตาบารมี : หน้า 277/334

บทที่ 9 ชาดกในหมวดเมตตาบารมี หากอุปมาวิถีนักสร้างบารมีเป็นดังวิถีแห่งสงครามที่ต้องสู้รบกับอธรรม เช่นนั้นเมตตาบารมี ก็เปรียบได้กับ “ทัพแนวหลัง” นิสัยต่าง ๆ ในหมวดหมู่ของเมตตาบารมี จึงเปรียบเหมือนทหารแนวหลังทำหน้าที่ดูแลทุกข์ สุขของพลเมืองที่กองทัพแผ่แสนยานุภาพไปช่วยเหลือ เพื่อป้องกันมิให้ข้าศึกมาทำร้ายพลเรือน ทั้ง ยังคอยรับทหารอาสาสู่แนวรบอีกด้วย ทัพนี้จึงเป็นสัญลักษณ์แห่ง “คุณค่าและขนาด” ของกองทัพ, พลเรือนคือบรรดาสรรพสัตว์ที่ทุกข์ทน การช่วยเหลือคือขนพาสรรพสัตว์ให้พ้นทุกข์ ภัยของพลเรือน คือถูกนำไปขังในอบาย 4 และภพ 3 แสนยานุภาพคือความปรารถนาที่จะขนพาสัตว์ เมตตาบารมี เป็นเครื่องบ่มนิสัย รักความมีน้ำใจกว้างขวาง อุทิศตนเป็นที่พึ่งแก่สรรพสัตว์ ไม่เบื่อคน ทนกิเลสคนได้ ให้อภัย ไม่ผูกใจเจ็บ ไม่เลือกที่รักมักที่ชัง มีใจรักเสมอกันในหมู่สัตว์ชนิด ยอมตายไม่ยอมทอดทิ้ง เห็นโทษความแล้งน้ำใจว่าเป็นเหมือนเขตแดนขังตัวให้คับแคบ เป็นธรรมดำที่ ริดรอนคุณค่าทำลายคุณประโยชน์ของตนลงอย่างยิ่ง, ข้าศึกของเมตตาบารมีคือความเห็นแก่ตัว อิจฉา ริษยา พยาบาท โกรธเคือง เป็นต้น เมตตาบารมีเป็นเส้นทางแห่งน้ำใจที่ช่วยให้การสร้างบารมีทรงคุณค่าและเปี่ยมคุณประโยชน์ ยิ่งใหญ่ต่อสัตว์ทั้งหลาย ความสุขจากการช่วยผู้อื่นเป็นความสุขที่กว้างขวางกว่าการรับสุขจากผู้อื่น ผู้มีเมตตาต้องมองความปรารถนาดีต่อสรรพสัตว์เหนือกว่ากิเลสที่ครอบงำสัตว์นั้นอยู่ จึงจะเดินใน วิถีแห่งเมตตาได้ หากมีใจอดทนเป็นพื้นฐาน ทนกิเลสคนได้ไม่สิ้นสุดความเมตตาก็สามารถเกิดขึ้น ได้ไม่สิ้นสุด แล้วความสุขที่ได้รับก็จะกว้างขวางไม่สิ้นสุดเช่นกัน หากนิสัยแห่งเมตตาบารมีบกพร่อง นิสัยที่ไปขยายใจให้กว้างขวางมีไม่พอเมื่อถูกกิเลสบีบคั้น คือบีบใจให้คับแคบและคั้นน้ำใจออก จนเป็นคนใจแคบ แล้งน้ำใจความคิดขวนขวายช่วยผู้อื่นจะลดลง การสร้างบารมีก็ไม่กว้างขวางอีกต่อไป ญาณ วิชชาความรู้เห็น กระทั่งบารมีจึงแคบลงมา จะเห็นว่า เส้นทางของนักสร้างบารมีล้วนเป็นวิถีเดียวกัน หากแต่เดินใกล้ไกลไม่เท่ากัน เนื่องเพราะ ความเมตตาที่แตกต่างกัน หลายท่านอาจตั้งความปรารถนาไว้สูง ต่อมารวมเป็นหมู่คณะใหญ่ขึ้น ต้อง ใช้ความอดทนสูงขึ้นเรื่อยๆ ทนกระทบกระทั่ง ทนความดื้อ ทนกิเลสของคน ทนการอิจฉาริษยา น้อยเนื้อต่ำใจ ทิฏฐิที่ต่างกัน ได้รับความไม่เป็นธรรม ต้องพบความยุ่งยากลำบากแสนสาหัสอย่าง ต่อเนื่องยาวนานดูเหมือนไม่สิ้นสุด จึงมองทางให้สั้นลง เป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า พระอัครสาวก และ พระอรหันตสาวก ตามลำดับ จากคิดช่วยเหลือคน จนไม่ช่วยเหลือใคร กระทั่งให้คนมาช่วยเหลือ 260 DOU ช า ด ก วิถี นั ก ส ร้ า ง บ า ร มี บาร