ความสำคัญของมิตรภาพและสัจจะ : หน้า 255/334

กล่าวถึงความจริงใจในมิตร, พระองค์ทรงพ้นตายแล้วยังคิดแก้ไขนิสัยให้สหาย ไม่เคืองมิตร ที่คิดฆ่าตนคอยตามรักษามิตรผู้ประมาท แม้โจรสุดดื้อดึงไม่ยอมงดเนื้อมนุษย์อยู่ท่าเดียว พระองค์ก็ ทรงมุ่งมั่นจะแก้ไขพระสหายให้ได้ ไม่ทรงเกรี้ยวกราดตัดใจเลิกราด้วยเห็นว่ายากกว่าที่คิด ทรง หาเหตุผลอื่นๆ มาอธิบายอย่างต่อเนื่องโดยไม่เบื่อหน่ายแล้วปล่อยให้สหายตายไปกับบาปนั้น พรทั้ง 4 ข้อ พระองค์ก็ทรงขอเพื่อสหายทั้งสิ้น เมื่อคิดจะช่วยก็ทุ่มเทคุณค่าให้ถึงที่สุด ไม่ทรงพระทัยอ่อนต่อ คำอ้อนวอนของสหาย ทรงมีพระทัยแข็ง ยึดมั่นในความตั้งพระทัย แม้ต้องทำให้สหายทรมานใจก็ ไม่ทรงโลเล ซึ่งต่างจากคนโลเลที่ใจอ่อนแล้วต้องมาอ่อนใจในภายหลัง เมื่อโจรเลิกกินคนแล้วก็ทรง หาทางออกให้สหายได้อยู่สุขสบาย เมื่อช่วยก็ช่วยให้ถึงที่สุด ไม่ทำครึ่ง ๆ กลาง ๆ แล้วเหนื่อยหน่าย เลิกเสียกลางคัน ฝ่ายโจรโปริสาทผู้รักษาสัตย์ทั้งน้ำตา ก็คิดยอมตายโดยใช้ชีวิตที่เหลืออยู่มาตามรักษา สัตย์ ถือคําสัตย์หนักแน่นดั่งขุนเขา เหล่านี้เป็นต้นแบบของการสร้างสัจจบารมีได้อย่างดี ผู้ที่ทิ้งคำสัตย์ลงในบางเรื่องที่เห็นว่าเล็กน้อยไม่ค่อยจะมีผลเสียต่อใครนัก เป็นการทำคำให้ ไม่จริงได้ฝึกทำลายภาพในใจให้ล้มลงความดีที่มีในตนก็ค่อยๆ ทยอยล้มลงได้เช่นกันเมื่อใจคุ้นกับการ ทำลายความตั้งใจ สิ่งดีๆ ทั้งหลายที่ตั้งไว้ในใจก็สั่นคลอนได้ ดังคำตรัสแห่งพระบรมศาสดาที่มีไว้ใน จูฬราหุโลวาทสูตรว่า.. “ราหุล เธอเห็นภาชนะน้ำที่คว่ำนี้ไหม... ผู้ไม่มีความละอายในการกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ ก็ เหมือนภาชนะที่คว่ำแล้วอย่างนี้ ชื่อว่ากรรมชั่วใดที่ทำไม่ได้ ย่อมไม่มี เธอจงสำเหนียกไว้ในใจว่า เราจะไม่กล่าวเท็จแม้เพียงการล้อเล่นกัน” กรณีผู้กล่าววาจาใดแล้วลืม มิได้ทำตามคำพูดตน สะท้อนว่ามีนิสัยดูเบาคำพูดตนไม่ตระหนัก ในวาจาที่เปล่งออกความดีในใจก็จะเป็นดุจไม้หลักปักขี้เล่น เพราะคำพูดออกมาจากใจ ย้อนไปในชาดก มีข้อสำคัญประการหนึ่งคือเมื่อโจรโปริสาทออกสู่ทางสว่างแล้ว พลันนึก โทษของคนพาลออกทันที ต่างจากตอนที่ตนเป็นพาลมองโทษพาลไม่ออก และตำหนิคนพาลอย่างใหญ่ หลวงว่าทำให้ตนต้องสิ้นทุกสิ่ง ถึงกับกล่าวอย่างเจ็บช้ำใจว่า สิ่งอันใดจะเลวยิ่งกว่าคบมิตรพาลเป็นไม่มี ฉะนี้แล้วนักสร้างบารมีพึงประจักษ์ว่า พาลมิตรหรือมิตรเก้นั้นเป็นตัวทำลายสัจจะ ทำให้ตกต่ำเป็น ธรรมดา ดังที่พระผู้มีพระภาคได้ตรัสเตือนพุทธบริษัทว่ามิให้คบมิตรพาล เพียงแค่ได้คบหาก็นับว่า ไม่จริงต่อธรรมของพระองค์แล้ว ทั้งยังไม่จริงต่อตนเอง ทำลายคุณค่าตนเองลงอีกด้วยการคบคนพาลจึง เหมือนการจับถ่านเพลิง ยามติดก็ร้อน ยามดับก็เลอะดำ ในเหตุการณ์กลับกัน โปรสาทซาบซึ้งพระเจ้าสุดโสมอย่างเปี่ยมล้น กล่าวถึงความโชคดีของ ตนว่าสิ่งใดจะมีโชคได้ประสบสิ่งดีงามยิ่งกว่าได้คบหากัลยาณมิตรเป็นไม่มี เพราะประจักษ์ดีว่าตนได้ สุขทุกอย่างกลับมาเกินคาดถึงเพียงนี้ก็เพราะพระเจ้าสุดโสมเพียงผู้เดียว ดังนั้น การคบหาบัณฑิต เป็นมิตรแท้ ร่วมเป็นร่วมตายกันได้ นับว่าได้ครอบครองสิ่งประเสริฐสุด สมดังที่พระบรมศาสดาตรัส 2.38 DOU ช า ด ก วิ ถี นั ก ส ร้ า ง บ า ร มี