การเลือกอำมาตย์ที่ดี : หน้า 140/334

มวลมิตรให้มีความสุขและยังศัตรูให้ถึงความทุกข์ได้” นกฮูกกล่าวจบ มหาชนบังเกิดความอัศจรรย์ใจ ยังสาธุการร้อยหนึ่งให้เป็นไป พระราชา อำมาตย์ทูลเสนอให้มอบตำแหน่งผู้บัญชาการทหารสูงสุดให้ ทรง ทรงโสมนัสตรัสปรึกษาอำมาตย์ สถาปนาไว้ในฐานันดรศักดิ์ นับแต่นั้นมา.. ผ่านไปประมาณสิบวัน พระราชาตรัสเรียกนางนกสาลิกามาถามปัญหาว่า.. “นางนกกุณฑลินีผู้เป็นเผ่าพันธุ์ของนกมีบรรดาศักดิ์ เจ้าทราบหรือไม่ว่า กิจอันใดที่ผู้มุ่ง จะครอบครองสมบัติทำแล้วประเสริฐ” นกสาลิกาตอบว่า.. “ข้าแต่เสด็จพ่อ! ประโยชน์ตั้งอยู่ในเหตุ 2 ประการคือ ความได้ลาภที่ยังไม่ได้ และการตาม รักษาลาภที่ได้แล้ว คนบางคนได้ยศแล้วมัวเมาทำความชั่ว ผู้ใดได้ยศแล้วไม่ประมาท ทำกรรมอันงาม ยศของบุคคลนั้นย่อมเจริญเหมือนพระจันทร์ในศุกลปักษ์ ขอพระองค์ทรงอย่าประมาท ดำรงอยู่ใน โภคสมบัติ ดำรงราชย์โดยธรรม ตามรักษาพระเกียรติยศของพระองค์ที่บังเกิดขึ้นแล้วเถิด พระองค์จงเลือกอำมาตย์ผู้เป็นนักปราชญ์ ฉลาดในประโยชน์ ไม่แพร่งพรายความลับ ไม่เมาสุรา ไม่ทำให้เสื่อมเสีย อามาตย์คนใดรักษาพระราชทรัพย์ให้อยู่ได้ดุจนายสารถีคุมรถ พระองค์ ทรงใช้อำมาตย์ผู้นั้นให้ทำกิจทั้งหลายของพระองค์ พระองค์โปรดตรวจดูหมู่อำมาตย์ที่ไม่ใช่นักพนัน ไม่ใช่คนโกงและไม่เป็นคนหลอกลวง มิใช่ผู้ทำธนสารและธัญญาหารอันเป็นราชทรัพย์ให้ฉิบหาย พระราชาควรสงเคราะห์ชนฝ่ายในด้วยดี ตรวจตราพระราชทรัพย์ ควรทราบรายได้และ รายจ่ายด้วยพระองค์เอง ไม่ควรวางพระทัยในคนอื่น ควรทรงทราบกิจที่ทำแล้วและยังมิได้ทำ ข่มคน ที่ควรข่ม ยกย่องคนที่ควรยกย่อง ธรรมดาพระราชาต้องทรงพิจารณาชำระคนผู้ควรข่ม ควรตรวจสอบ ดูตัวบทกฎหมายที่พระราชาก่อนๆ ตราไว้ แล้วจึงทรงลงพระราชอาชญาตามสมควร ผู้ใดเป็นคนควร ยกย่องซึ่งเป็นผู้สามารถทำลายกำลังปรปักษ์ที่ใครๆ ไม่อาจทำลายได้ หรือเป็นคนปลุกปลอบกำลัง ฝ่ายตนที่แตกแล้วให้รวมกันได้หรือเป็นคนนำราชสมบัติที่ยังไม่ได้มาถวายให้หรือคนที่ทำราชสมบัติที่ ได้มาแล้วให้ถาวร หรือผู้ที่ช่วยพระชนม์ชีพไว้ได้ พระราชาทรงยกย่องบุคคลเช่นนี้ ด้วยสักการะใหญ่ เมื่อเป็นเช่นนี้คนอื่นๆ จะถวายชีวิตทำกิจที่ควรทำ พนักงานข้าราชการผู้ไม่ตั้งอยู่ในธรรม รับสินบนแล้วกลับคำพิพากษา พระองค์อย่าประมาท จงอนุศาสน์พร่ำสอนด้วยพระองค์เองทีเดียว อนึ่งพระองค์อย่าทรงทำเอง หรือทรงใช้คนอื่นให้ทำกิจ ทั้งหลายโดยฉับพลัน เพราะการงานที่ทำลงไปโดยฉับพลัน ไม่ดีเลยคนอื่นย่อมเดือดร้อนในภายหลัง พระองค์อย่าทรงทําอกุศล อย่าทรงปล่อยพระทัยให้เกรี้ยวกราดนัก เพราะว่าสกุลที่มั่นคงเป็น อันมากได้รับความพินาศเพราะความโกรธ พระองค์อย่าทรงนึกว่าเราเป็นใหญ่แล้วให้ความฉิบหาย บ บ า ที่ 4 ช า ด ก ใ น ห ม ว ด ปั ญ ญ า บ า ร มี DOU 123