เลือกนายดีเป็นศรีแก่ตัว : หน้า 111/334

4.1 เลือกนายดีเป็นศรีแก่ตัว 1 สาเหตุที่ตรัสชาดก ณ พระวิหารเวฬุวัน ใกล้กรุงราชคฤห์ ภิกษุพากันกล่าวว่าพระเทวทัต มองดูมหาปุริสลักษณะ 32 ประการ แวดวงด้วยพระรัศมีแผ่ซ่านประมาณ 1 วา ถึงความงามเลิศ ยอดเยี่ยมของพระตถาคตแล้ว ไม่อาจยังจิตให้เลื่อมใสได้ หนำซ้ำยังกระทำความริษยาเอาด้วย พระ ทศพลเสด็จมาตรัสว่ามิใช่แต่ในบัดนี้เท่านั้น แม้ในปางก่อนก็เช่นกัน แล้วทรงนำเอาเรื่องในอดีตมา สาธกดังต่อไปนี้.. ในอดีตกาล มีช้างเผือกเชือกหนึ่งเป็นมงคลหัตถี วันหนึ่งพระราชาเสด็จขึ้นมงคลหัตถี ประดับเครื่องอลังการพร้อมสรรพทรงทำประทักษิณพระนครด้วยราชานุภาพอันยิ่งใหญ่มหาชนแห่แหน ยืนดูความงามเลิศพิไลในกองแก้วสมบัติของช้างมงคล แล้วพากันพรรณนาชื่นชมว่าสมเป็นช้างคู่ พระบารมีของพระเจ้าจักรพรรดิเสียจริง พระราชาทรงสดับเสียงสรรเสริญแต่มงคลหัตถี ทรงอดพระทัย ไม่ได้ให้ริษยาเหลือกำลัง รับสั่งให้นายหัตถาจารย์ขี่ช้างขึ้นเขา ให้ไสช้างไปที่เหวแล้วแสดงการยืน 3 ขา นายหัตถาจารย์ก็ทำให้ช้างยืน 3 ขาได้ พระราชาทรงรับสั่งให้ช้างยืน 2 ขา จนเหลือขาเดียว ช้างก็ ทำตามได้อย่างชำนาญ จนกระทั่งรับสั่งให้ยืนบนอากาศ! นายหัตถาจารย์จึงรู้เจตนาที่แท้จริงของ พระราชาว่า พระองค์ทรงประสงค์จะให้ช้างนี้ตกเขาตายโดยมิต้องสงสัย จึงกระซิบที่ข้างหูช้างว่า.. “พ่อเอ๋ย พระราชาจะให้เจ้าตกเขาตายหน่ะ! เจ้าไม่คู่ควรกับพระราชาองค์นี้หรอก ถ้าเจ้ามี กำลังมากพอไปทางอากาศได้ ก็จงรีบพาเราเหาะขึ้นสู่เวหาไปพาราณสีกันเถอะ!” ทันใดนั้น ช้างเผือกซึ่งเปี่ยมบุญฤทธิ์ได้ยืนสง่าอยู่กลางนภากาศ นายหัตถาจารย์ดีใจ ทั้ง อัศจรรย์ใจยิ่งนัก หันมาทูลลาพระราชาว่า... “ข้าแต่มหาราช! ช้างนี้ถึงพร้อมด้วยบุญฤทธิ์ ไม่คู่ควรแก่คนมีบุญน้อยปัญญาทรามเช่น พระองค์หรอก! ช้างนี้ต้องคู่ควรแก่พระราชาผู้เป็นบัณฑิตเท่านั้น ข้าแต่มหาราช! ผู้ไร้ปัญญาและ บุญน้อยดั่งเช่นพระองค์ ถึงจะได้พาหนะดีๆ เช่นนี้ ก็มิได้รู้คุณค่าของมัน รังแต่จะทำพาหนะ ยศ สมบัติและบริวารสมบัติให้เสื่อมไปฝ่ายเดียว คนริษยาปัญญาทรามถึงได้ยศตำแหน่งไป ก็ใช้ทำแต่สิ่ง ไร้สาระ ทำตนและคนอื่นให้เดือดร้อน” นายหัตถาจารย์กล่าวจบ ช้างก็เหาะขึ้นไปในอากาศตรงไปยังนครพาราณสีทันที แล้วหยุด ลงตรงที่เบื้องบนท้องพระลานหลวง ชาวเมืองเห็นเหตุการณ์อัศจรรย์ดังนั้นก็พากันออกมาดู ส่งเสียง เจี้ยวจ้าวเอิกเกริกเป็นการใหญ่ว่า... “ดูสิ! ช้างเผือกของพระราชาพวกเราเสด็จมาทางอากาศแล้ว” พระราชาเสด็จมาทอดพระเนตร ช้างเผือกลงมายืนบนแผ่นดิน หัตถาจารย์ก้าวลงถวาย 'ทุมเมธชาดก, พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก, มก. เล่ม 56 หน้า 469-474 94 DOU ช า ด ก วิถี นั ก ส ร้ า ง บ า ร มี