ชาดกในหมวดขันติบารมี : หน้า 175/334

บทที่ 6 ชาดกในหมวดขันติบารมี หากอุปมาวิถีนักสร้างบารมีเป็นดังวิถีแห่งสงครามที่ต้องสู้รบกับอธรรม เช่นนั้น ขันติบารมี ก็เปรียบได้กับ “ทัพหลัง” นิสัยต่าง ๆ ในหมวดหมู่ขันติบารมี จึงเปรียบเหมือนทหารที่มีหน้าที่สกัดป้องกันข้าศึกบุกเข้า โจมตีกองทัพรอบด้าน มิให้ภัยเข้ามาทำให้เสียกระบวนทัพ ทัพนี้จึงเป็นสัญลักษณ์แห่ง “ความเข้มแข็ง” ของกองทัพ ข้าศึกคือ สิ่งขัดขวางมิให้ใจมีสภาพปกติ เช่น วาจากระทบกระทั่ง ความลำบาก ตรากตรำ ทุกขเวทนา สิ่งเย้ายวน เป็นต้น โทษภัยคือความอ่อนแอทางจิตใจ ทำให้ความดีต้องแตกทำลาย ลุแก่ อำนาจกิเลสมีอาการโกรธ ฉุนเฉียว งอแง โอดครวญ ทรมานใจ เพ่งเล็งอยากได้ กระสับกระส่าย เป็นต้น ขันติบารมีเป็นเครื่องบ่มนิ งบ่มนิสัยรักความหนักแน่นของจิตใจ รักษาใจให้เป็นปกติ อดทน อดกลั้น ข่มใจจากกิเลสที่มารุมเร้าได้ทันท่วงทีในทุกสถานการณ์ จะเป็นเช่นนี้ต้องฝึกฝนให้ชำนาญ ผู้ที่ สงบเสงี่ยมในยามปกติ แต่ถึงคราวใจถูกกระทบกลับกลายเป็นผู้ร้ายกาจ เช่นนี้ยังไม่นับว่ามีขันติ แต่เป็นผู้อ่อนแอ ไม่อดกลั้นต่อสิ่งที่มากระทบหรือบีบคั้นจิตใจ เช่น คำตักเตือนสั่งสอน คำดูหมิ่น คำสรรเสริญ ลมฟ้าอากาศ ความลำบากตรากตรำ เจ็บไข้ได้ป่วย สิ่งยั่วยุกิเลส ผลกระทบจากกิเลสในตัว คนอื่น เป็นต้น หากนิสัยแห่งขันติบารมียังมีไม่มากพอ ก็จะไม่มีตบะธรรมเอาไว้เผาผลาญกิเลส ต้องถูกกิเลส รบกวนใจอยู่ตลอด และจะต้องพ่ายแพ้อยู่ร่ำไป การทําหน้าที่กัลยาณมิตร เป็นการเพิ่มพูนขันติบารมีได้อย่างดี เพราะต้องอดทน ทุกรูปแบบ เช่น ทนคน ทนกิเลส ทนวาจา ทนลำบาก ชนิดยอมตายไม่ยอมแพ้ จนกว่าจะช่วย ผู้อื่นให้พ้นทุกข์ได้สําเร็จ 6.1 ภัยที่หนีไม่พ้น 1 สาเหตุที่ตรัสชาดก ภิกษุนั่งสนทนากันในโรงธรรมถึงความอกตัญญู ความประทุษร้ายมิตร ของพระเทวทัต พระทศพลเสด็จมาทรงทราบเรื่องสนทนาแล้วตรัสว่า มิใช่แต่ในบัดนี้เท่านั้น แม้ เมื่อก่อนก็ได้เป็นเช่นนี้ แล้วทรงนำเรื่องในอดีตมาตรัส ทุพภัยมักกฎชาดก, พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก, มก. เล่ม 57 หน้า 139-142 158 DOU ช า ด ก วิ ถี นั ก ส ร้ า ง บ า ร มี