การเปลี่ยนแปลงของพระราชาและจัณฑาล : หน้า 165/334

“ท่านผู้มีปัญญา ท่านเป็นใคร? มาจากไหน? อยู่ในตระกูลใดหรือ?” ข้าพระองค์เป็นคนจัณฑาล พระเจ้าข้า” บุรุษหนุ่มตอบอย่างองอาจ ไม่เขินอาย “โอ้ ท่านผู้มีปัญญา! หากท่านมิได้เกิดเป็นคนจัณฑาลแล้วไซร้ เราจะยกราชสมบัติให้แก่ท่าน ทีเดียว เพราะเราต้องการบูชาธรรมแก่ท่าน แต่เอาเถิด! ตั้งแต่นี้ไป เราจะขอให้ท่านเป็นพระราชาช่วย ปกครองบ้านเมืองในตอนกลางคืนส่วนเราจะเฝ้าราชสมบัติผลัดกันปกครองในตอนกลางวันก็แล้วกัน” จากนั้น พระราชาทรงประทานเครื่องอิสริยยศให้แก่บุรุษหนุ่มผู้กล้าหาญที่กระโจนลงมา ประกาศความถูกต้อง ณ กลางวง แล้วยกให้เป็นอาจารย์แทนปุโรหิต จำเดิมแต่นั้นมาพระราชาก็ทรง นั่งอาสนะ า าเรียนธรรมจากหนุ่มจัณฑาลด้วยความเคารพยิ่ง ทิวาราตรีผันผ่าน กษัตริย์ทิวาเรียนธรรมจากราชารัตติกาลทุกค่ำคืน ทั้งสองช่วยกันบริหาร บ้านเมืองจนไพร่ฟ้าหน้าใส จิตใจเบิกบานกันถ้วนหน้า พระราชาทิวาวารทรงดำรงอยู่ในโอวาทของรัตติกาลราชา ทรงยึดมั่นในความถูกต้องไปจน ตลอดชีวิต ทั้งสองพร้อมทั้งชาวเมืองละโลกแล้วก็ไปพักที่สวรรค์กันถ้วนหน้า ตถาคตแล ..ส่วนภรรยาจัณฑาลนั้นได้เสวยมะม่วงสมพระทัย ประชุมชาดก พระทศพลทรงประชุมชาดกว่า ราชาครั้งนั้นมาเป็นพระอานนท์ บุรุษจัณฑาลมาเป็น จากชาดกเรื่องนี้ บุรุษจัณฑาลเห็นเหตุการณ์ผิดจากธรรม ก็นึกถึงธรรมแล้วย้อนดูตัว เกิด สลดใจที่ตนเองก็ประพฤติชั่วไม่มัวจมอยู่กับบาปรีบตัดใจเลิกชั่วนั้นทันทีเพราะมีธรรมอยู่ในน้ำใจ มีชน เป็นอันมาก มีปัญญาพอที่จะล่วงรู้ข้อผิดพลาดของตนได้ แต่ไม่มีปัญญาพอที่จะหักใจเลิกจากสิ่งไม่ดีนั้น ได้เหมือนนกกระเรียนที่พอใจในเปือกตม ยังอาลัยในเปือกตม หากินอยู่กับเชือกตมนั้นไม่อาจหักใจบิน จากไป จนต้องจมเปือกตมจนตาย เหตุนี้ บัณฑิตกับคนพาลจึงมีอัธยาศัยต่างกัน บัณฑิตมีธรรมเป็น ใหญ่กว่าตน ส่วนคนพาลเอาตนเป็นใหญ่กว่าธรรม แม้ตนจะนึกถึงธรรมได้แต่ก็ไม่ยึดถือธรรม บัณฑิตกล้ารับผิด ไม่กลัวเสียหน้า แต่คนพาลกลัวเสียหน้า ไม่กล้ารับผิด บัณฑิตปฏิเสธความชั่ว ไม่กลัวลำบาก แต่คนพาลกลัวลำบาก จึงทำชั่ว บัณฑิตสละชีวิตเพื่อรักษาธรรม แต่คนพาลทิ้งธรรมเพื่อ รักษาชีวิต “นิสัยกล้ารับผิด ไม่กลัวเสียหน้า, กล้าปฏิเสธความชั่ว อย่างไม่กลัวเกรง, ชอบแก้ไข ตนเอง ไม่กลัวลำบาก, มีธรรมเป็นชีวิตจิตใจ ไม่กลัวตาย, แข็งใจเลิกจากบาป, กล้าตัดใจไม่ทำชั่ว แม้ต้องทรมานใจ และขวนขวายประพฤติธรรม” ทั้งหมดนี้จึงนับเป็ ทั้งหมดนี้จึงนับเป็นนิสัยในวิถีนักสร้างบารมีที่ นับเนื่องเข้าในวิริยบารมี 148 DOU ช า ด ก วิถี นั ก ส ร้ า ง บ า ร มี