นิสัยหยัดสู้ : หน้า 153/334

ตาปิดอยู่ แม้เตรียมงับเต็มที่แต่ไม่รู้จะงับตอนไหนดี ลิงจึงเหยียบหัวจระเข้กระโดดข้ามฝั่งไปอย่าง สบาย จระเข้งับลมกินอากาศ รีบลืมตาขึ้นเกิดอัศจรรย์ใจ เพราะไม่เคยเห็นลิงกล้าหาญอย่างนี้ มาก่อน ทั้งเสียดาย ทั้งเลื่อมใส อุทานออกมาว่า.. “ท่านลิง! ในโลกนี้ใครมีคุณธรรม 4 อย่างก็จะครอบงำข่มขู่ศัตรูได้เหมือนอย่างท่าน 4 ข้อนี้ ชะรอยจะมีในใจท่านครบทุกอย่างแล้วกระมัง ท่านมีสัจจะ ท่านบอกเราว่าจะมาหาข้าพเจ้าก็มาจริงๆ มิได้โกหกเราเลย ต่อมาท่านก็มีวิจารณญาณรู้ว่าพอท่านกระโดดมาตาเราก็ปิด ท่านมีปัญญาดีแท้ จากนั้นท่านก็มีความเพียรไม่ย่อท้อที่จะลุยมาหาเรา ถึงคราวต้องสละชีวิตก็ตัดใจทำได้ เราจับท่าน ไม่ได้เป็นผิดที่เราเอง” อุทานจบก็มุดลงน้ำทันที ประชุมชาดก พระทศพลทรงประชุมชาดกว่า จระเข้ครั้งนั้นมาเป็นพระเทวทัต นางจระเข้มาเป็นนาง จิญจมาณวิกา ส่วนวานรได้มาเป็นตถาคตแล จากชาดกเรื่องนี้ ลิงกล้า จึงไม่สูญเสียโอกาสที่จะได้กลับไปหาครอบครัว เพราะเมื่อกล้าสู้ จึงกล้าคิดหาอุบาย ถ้ากลัวตายเสียก่อนก็คิดแต่จะไม่ข้ามแม่น้ำท่าเดียว ยิ่งไม่ยอมคิดหาวิธีการข้ามไป ต้องสูญเสียโอกาสที่ดีไป “นิสัยหยัดสู้, ชอบลุย, กล้าเผชิญภัย, ไม่กลัวลำบาก, ไม่กลัวตาย และไม่ชอบอยู่สบาย รอความอับเฉา” จึงนับเป็นนิสัยในวิถีนักสร้างบารมีที่นับเนื่องเข้าในวิริยบารมี 5.2 ม้าศึกไม่ทิ้งสนาม สาเหตุที่ตรัสชาดก ณ พระวิหารเชตวัน พระทศพลตรัสเรียกภิกษุผู้ละความเพียรมาแล้ว ตรัสว่า บัณฑิตทั้งหลายในกาลก่อนแม้ได้รับบาดเจ็บก็ไม่ละความเพียร จึงทรงนำอดีตมาว่า... ในอดีต มีม้าสินธพนามลือชาว่า โภชาชานียะ ได้เป็นม้านักรบของพระเจ้าพาราณสี ในยุคนั้น พระราชาทั้งหลายผู้ไม่ต้องการราชสมบัติในนครพาราณสีย่อมไม่มี หากยังติดอยู่ที่กิตติศัพท์ของม้า และความเก่งกล้าของพระราชาหนุ่มผู้องอาจ เหตุการณ์จึงยังคงสงบศึกเรื่อยมา เมื่อสงบศึกก็สงบสุข มาตรว่าไม่มีศึกสงครามจากพระราชานอกเมืองแต่พระเจ้าพาราณสีกำลังเผชิญศึกกับราชาในเมือง พระองค์ต้องรบฝ่าฟันประจัญบานกับราชาผู้หนึ่งอยู่ตลอดและยังมิอาจหาวิธีเอาชนะได้ ราชาศัตรูนี้ มีนามว่า “มัจจุราช” มันมีเพียงเป็นศัตรูกับราชาด้วยกันเท่านั้น มันยังพาลเป็นศัตรูกับทุกผู้คน ตอนนี้พระเจ้าพาราณสีหมดแรงสู้กับมัจจุราชเสียแล้ว เนื่องเพราะพระองค์ทรงแก่ชรามากแล้ว ผลแพ้ ยับเยินทำให้พระวรกายของพระองค์สะบักสะบอมไปด้วยริ้วรอยแห่งความพ่ายแพ้ และยามนี้เอง 'โภชาชานียชาดก, พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก, มก. เล่ม 55 หน้า 287-290 136 DOU ช า ด ก วิ ถี นั ก ส ร้ า ง บ า ร มี ราง