การปกครองที่ดีของพระราชา : หน้า 139/334

พวกอ้ามาตย์ต่างคุยล้อเลียนกัน เกินไปราวกับเป็นบุตร ถึงเรื่องที่พระราชาได้ทรงทำความคุ้นเคยกับสัตว์เดรัจฉานมาก เมื่อพระองค์ทรงทราบว่าหมู่อำมาตย์ได้เข้าใจพระองค์ผิดไปเช่นนั้น จึง ตรัสเรียกให้นกทั้ง 3 มาตอบปัญหาธรรมท่ามกลางหมู่อำมาตย์และเหล่าข้าราชบริพารทั้งปวง รวมทั้งเรียกปวงมหาชนมาฟังด้วย พระราชาตรัสถามปัญหาแรกแก่นกฮูกว่า.. “นกเอ๋ย เราขอถามเจ้าว่า ผู้เสวยราชสมบัติทำอย่างไรจึงประเสริฐ?” นกฮูกทูลตอบว่า.. “ขอเดชะ! ชื่อว่าพระราชาควรมีธรรม 3 ประการนี้ก่อน แล้วจึงเสวยราชสมบัติ พระราชา ไม่ควรพูดมุสาวาท ไม่โกรธและไม่ร่าเริงก่อน จากนั้นค่อยตรัสสั่งให้ทำกิจทั้งหลาย แว่นแคว้นของ พระราชาผู้ตรัสมุสาย่อมไม่มีโอชาเพราะรัตนะ 7 เข้าไปใต้สถานที่ทำโอชาในแผ่นดิน อาหาร น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย หรือโอสถทั้งหลายย่อมหาโอชามิได้ ประชาชนทานอาหารขาดโอชา ย่อมเจ็บไข้ได้ป่วย ทำให้รายได้ไม่เกิดขึ้นในแว่นแคว้น เมื่อรายได้ไม่เกิด พระราชาก็ต้องยากลำบาก พระองค์ไม่สามารถ สงเคราะห์เสวกามาตย์ได้ เหล่าเสวกามาตย์มิได้รับสงเคราะห์ก็จะไม่มองดูพระราชาด้วยจิตเคารพ ยำเกรง ฉะนั้นจึงไม่ควรกล่าวมุสาวาทแม้เพราะเหตุแห่งชีวิต แต่ควรกำหนดถือเอาสุภาษิตข้อที่ว่า ความสัตย์ดีกว่ารสทั้งหลาย อนึ่งมุสาวาทเป็นเครื่องกำจัดคุณความดี มีความวิบัติเป็นที่สุด ทำให้มือเวจี เป็นเบื้องหน้า.. พระองค์ทรงรักใคร่หรือเกลียดชังแล้วทำกรรมใดไป กรรมนั้นจะยังพระองค์ให้เดือดร้อน โดยไม่ต้องสงสัย เมื่อกษัตริย์ประมาทแล้ว โภคสมบัติทุกอย่างในแว่นแคว้นจะพินาศ ข้อนั้นนักปราชญ์ กล่าวว่าเป็นความทุกข์ของพระราชา ความโกรธของคนอื่นไม่ถึงจุดเดือดรวดเร็ว แต่ของพระราชา ย่อมถึงเร็ว ธรรมดาพระราชาทั้งหลายมีวาจาเป็นอาวุธ กริ้วเมื่อใดก็ทำคนอื่นให้พินาศได้ แม้เพียง แค่ชำเลืองดู เพราะฉะนั้นพระราชาอย่ามีความโกรธเกินกว่าคนอื่น ๆ ควรเพียบพร้อมด้วยขันติ เมตตาและความเอื้อเอ็นดู ควรแลดูพสกนิกรเหมือนโอรสที่รักของตน พระราชาผู้มีความโกรธเป็น เจ้าเรือน ย่อมไม่สามารถรักษาพระเกียรติยศที่เกิดขึ้นได้ พระราชาควรหักห้ามความเป็นคนขี้เล่นในราชกิจต่าง ๆ ห้ามความสนุกสนานร่าเริงลงเสีย ไม่ควรจะเชื่อถือผู้อื่น ต้องจัดการราชกิจทุกอย่างโดยประจักษ์แจ้งแก่พระองค์เองเท่านั้น พระราชาที่ มีพระทัยฮึกเหิมแล้วทำราชกิจจะไม่พินิจพิจารณาก่อน ทำให้พระอิสริยยศพินาศลง.. พระราชาเว้นมุสาวาทเป็นอันดับแรก ความโกรธเป็นอันดับสอง ความสนุกสนานเป็น อันดับสามแล้ว จากนั้นจึงควรตรัสสั่งให้ทำราชกิจที่ควรทำต่อชาวแว่นแคว้นในภายหลัง เมื่อพระราชา ทรงอุตสาหะไม่ทรงประมาท เทวดาทั้งหลายย่อมคุ้มครองป้องกัน จงทรงพยายามในกิจทั้งหลาย เพราะคนเกียจคร้านย่อมไม่พบความสุข เมื่อพระราชาประพฤติอยู่อย่างนี้ย่อมองอาจ สามารถยัง 122 DOU ช า ด ก วิ ถี นั ก ส ร้ า ง บ า ร มี บาร