การประชุมชาดกและการตัดสิเน่หา : หน้า 52/334

ประชุมชาดก พระทศพลทรงประชุมชาดกว่า พราหมณ์ชูชกในครั้งนั้นคือภิกษุเทวทัตในบัดนี้ พระเจ้า สัญชัยมาเป็นพระเจ้าสุทโธทนมหาราช พระนางผุสดีเทวีมาเป็นพระนางสิริมหามายา พระนางมัทรีเทวี คือยโสธราพิมพา มารดาราหุล ชาลีกุมารคือราหุล กัณหาชินาคือภิกษุณีอุบลวรรณา พระเวสสันดร คือ เราตถาคตแล จากชาดกเรื่องนี้ พระเวสสันดรทรงตัดสิ่งที่ชาวโลกทั้งหลายติดกันแน่นเหนียวคือ “สิเน่หา” ออกจากใจได้ แม้พระองค์ทรงสิเน่หารักมั่นผูกพันในบุตรมาก แต่ถึงคราวต้องตัดใจก็สามารถตัดได้นี้ เป็นสิ่งที่ยากอย่างยิ่งยวด สำหรับผู้ที่กำลังสิเน่หาพันผูกอยู่กับใครผู้หนึ่ง แล้วต้องตัดสิเน่หานั้นให้ได้ ถ้าไม่รักการสร้างทานบารมีอย่างยิ่งจริง ๆ แล้วจะตัดใจไม่ได้เด็ดขาด เพราะทนความโศกไม่ไหว จิตใจจะ แห้งผากทุรนทุราย “นิสัยรักการให้จนตัดสิเน่หาอาลัยออกไปได้” จึงนับเป็นนิสัยในวิถีนักสร้างบารมีที่นับเนื่อง เข้าในทานบารมี 1.10 ภาษิตหมวดทานบารมีที่มีมาในชาดก ผู้สั่งสมบ่มบารมีย่อมให้ทานแก่ผู้ขอโดยมิได้คิดถึงไทยธรรมว่าเป็นของมีค่าหาได้ยาก มิให้ อารมณ์นั้นมากีดขวางเลย เพราะมีอัธยาศัยกว้างขวางและไม่เบื่อหน่ายการสะสมบ่มบารมี บุคคลให้ทานไม่ได้ด้วยเหตุ 2 อย่าง คือ ความตระหนี่ 1 ความประมาท คนตระหนี่กลัว ยากจน ความกลัวนั้นแหละจะเป็นภัยแก่ผู้ไม่ให้ จะย้อนกลับมาเบียดเบียนผู้นั้นทั้งโลกนี้และโลกหน้า เหตุนั้น บัณฑิตพึงกำจัดความตระหนี่แล้วให้ทานเถิด เพราะบุญเป็นที่พึ่งของสัตว์ในโลกหน้า ธรรม 4 ประการคือ การแบ่งปันกัน 1 การพูดคำน่ารัก 1 การบำเพ็ญประโยชน์ 1 ความเป็นผู้เสมอต้นเสมอปลายตามความเหมาะสมแก่บุคคลนั้นๆ 1 จัดเป็นสังคหวัตถุธรรมคือ เครื่องยึดเหนี่ยวใจกันไว้ เหมือนลิ่มสลักยึดตัวรถที่กำลังแล่น ฉะนั้น นรชนพึงสละทรัพย์เพื่อรักษาอวัยวะ จึงสละอวัยวะเพื่อรักษาชีวิต เมื่อนึกถึงคุณธรรม พึงสละทุกอย่าง ทั้งทรัพย์ อวัยวะ แม้กระทั่งชีวิต เรารู้อยู่ว่าการบริจาคทานเป็นเครื่องเปลื้องตนและสัตว์โลกทั้งหมดให้พ้นจากสังสารทุกข์ ทั้งสิ้นได้ เราจึงให้ทานอย่างบริบูรณ์ไม่มีเศษเหลือ เพื่อยังใจเราที่บกพร่องให้เต็ม เรามิอาลัยเลย ทานภายนอกแม้มีเท่าไรก็ไม่ให้พระโพธิสัตว์ยินดี แต่ในเวลาที่ตัดศีรษะ ควักลูกตา ฉีกเนื้อ บ ท ที่ 1 ช า ด ก ใ น ห ม ว ด ท า น บ า ร มี DOU 35 บ