จริยาวัตรของผู้รับใช้พระราชา : หน้า 237/334

ลูกทั้งหลายต้องถวายบังคมกราบทูลพระองค์ว่า.. “ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐ พระองค์อย่าได้รับสั่งอย่างนั้นเลย พระเจ้าข้า สิ่งนี้มิใช่ธรรมเนียม ขอเดชะ ข้าพระองค์ทั้งหลายนั้นมีชาติต่ำต้อย ไม่สมควรมีอาสนะเสมอด้วยพระองค์ผู้สูงศักดิ์เลย เปรียบเหมือนสุนัขจิ้งจอกที่มีชาติต่ำต้อยจะมีอาสนะเสมอด้วยพญาไกรสรราชสีห์นั้นหาสมควรไม่ พระเจ้าข้า” ทุกคนในบ้าน มีภรรยา บุตรชาย บุตรสะใภ้ ญาติทั้งหลาย และทาสกรรมกรทั้งหมด นั่งฟัง นิ่งเงียบ น้ำตาไหลพรากไม่ขาดสาย วิธูรบัณฑิตเห็นสภาพดั่งนี้เริ่มจะมีใจหดหู่ จึงกล่าวต่อว่า... “พวกเราอย่าได้วิตกไปเลย! อย่าเศร้าโศกพร่ำพิไรรำพันกันนักเลย สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืนมีความแปรปรวนไปเป็นธรรมดา โลกสมมุติยศขึ้นมาย่อมมีวิบัติเป็นที่สุด บัดนี้เราจะแสดง จริยาวัตรของผู้รับใช้พระราชาคือ ราชวสติธรรม อันเป็นเหตุให้เกิดยศแก่พวกเจ้า พวกเจ้าจงตั้งใจสดับ ราชวสดีธรรมนี้ให้ดีนะ.. ผู้เข้าไปสู่ราชสกุลโดยพระราชาไม่ทรงทราบ ย่อมไม่ได้ยศ ราชเสวกไม่ควรกล้าเกินไป ไม่ควรขลาดเกินไป ควรไม่ประมาทในกาลทุกเมื่อเมื่อใดพระราชาทรงทราบความประพฤติที่ดีมีปัญญา เป็นผู้ซื่อตรงบริสุทธิ์ของราชเสวกนั้น เมื่อนั้นย่อมทรงวางพระทัย และไม่ทรงปิดบังความลับ ราชเสวกที่พระราชามิได้เรียกใช้อย่าพึงหวั่นไหวน้อยใจ ต้องรักษาความดีให้เที่ยงตรง เหมือนตราชูไม่ยุบลงไม่ฟูขึ้น ราชเสวกจึงตั้งใจทำราชกิจทุกอย่างให้เสมอต้นเสมอปลาย ฉลาดใน ราชกิจที่พระราชาตรัสใช้ให้มีความขยันทั้งกลางวันและกลางคืน อย่าหวั่นไหวในราชกิจนั้น ๆ หนทางใด ที่เขาตบแต่งไว้สำหรับเสด็จพระราชดำเนิน แม้พระราชาทรงอนุญาต ราชเสวกก็ไม่ควรเดินทางนั้น ทําเช่นนี้แล้ว ราชเสวกนั้นจะอยู่ในราชสำนักได้ ราชเสวกไม่พึงใช้สมบัติทัดเทียมกับพระราชาในกาลทุกเมื่อควรเดินข้างหลังในทุกกรณี ไม่ใช้สอยประดับประดาเสื้อผ้ามาลาเครื่องลูบไล้ทัดเทียมกับพระราชา และต้องไม่ประพฤติอากัปกิริยา หรือพูดจาทัดเทียมเลียนแบบพระราชาเป็นอันขาด! ควรทำอากัปกิริยาเป็นอย่างอื่นไป เมื่อพระราชาทรงพระสำราญอยู่กับหมู่อำมาตย์ซึ่งมีพระสนมกำนัลมาเฝ้าล้อมรอบอยู่ ราช เสวกต้องไม่ทำการสนิทสนมในพระสนมกำนัลเหล่านั้นไม่ควรเป็นคนฟุ้งซ่านหรือคะนองกายและวาจา พึงมีปัญญาเป็นเครื่องรักษาตน ต้องสำรวมอินทรีย์ สมบูรณ์ด้วยการตั้งใจไว้ดี อย่ามองดูอวัยวะ น้อยใหญ่ของพระราชา และไม่มองหาดูตำหนักนางสนมกำนัลของพระราชานั้น ไม่ควรผูกพันเล่นหัว เจรจาปราศรัยในที่ลับกับพระสนมกำนัลใน มิให้หยิบเอาทรัพย์จากพระคลังหลวง ไม่มัวห่วง การหลับนอน ไม่ดื่มสุราจนเมามาย และไม่ฆ่าเนื้อในสถานที่พระราชทานอภัยโทษ ราชเสวกต้องไม่ขึ้นร่วมพระนั่ง ราชบัลลังก์ พระราชอาสน์ เรือและรถพระที่นั่ง ที่นังด้วยอาการ 220 DOU ช า ด ก วิ ถี นั ก ส ร้ า ง บ า ร มี