การป้องกันภัย : หน้า 137/334

“ท่านไม่รู้หรอกว่าพวกเราจะอยู่ร่วมกันกับโจรไม่ได้ ถ้าพวกทหารจับโจรได้ เขาจะเสียบโจร ด้วยหลาวไม้สะเดา วิมานเราจะเสียหาย ถ้าเขาแขวนโจรไว้ที่กิ่งไม้ วิมานเราก็จะมีกลิ่นซากศพ เรา รังเกียจเช่นนั้น จึงรีบไล่โจรไป” ทันใดนั้น พวกเจ้าทรัพย์ถือคบเพลิงวิ่งตามรอยเท้าโจรมาหยุดอยู่ที่โคนต้นสะเดา กล่าวว่า.. “โจรลุกหนีไปแล้วล่ะพวกเรา แหม! ถ้าพวกเราจับมันได้ล่ะก็ จะเสียบมันด้วยหลาวสะเดานี้ เลย หรือไม่ก็แขวนมันไว้ที่กิ่งสะเดานี่แหละเหมาะเลย ไม่น่าเลย!” ชาวบ้านพากันวิ่งค้นหาต่อ เทวดาเพื่อนบ้านได้ยินชาวบ้านพูดตรงกับที่เทวดาต้นสะเดา คาดไว้ไม่มีผิด เกิดอัศจรรย์ใจเปล่งอุทานออกมาว่า.. “บัณฑิตควรรังเกียจสิ่งที่ควรรังเกียจโดยแท้ ควรป้องกันภัยที่ยังไม่มาถึง และควรพิจารณาดู ภัยในอนาคต” ประชุมชาดก พระทศพลทรงประชุมชาดกว่า เทวดา ณ ต้นอัสสัตถพฤกษ์ในครั้งนั้นได้เป็นพระสารีบุตร ส่วนเทวดาผู้บังเกิด ณ ต้นสะเดาได้เป็นเราตถาคต ฉะนี้แล จากชาดกเรื่องนี้ การระวังภัยในสิ่งที่ควรระวัง ทำให้เป็นคนรอบคอบ ฝึกนิสัยละเอียดลออ ทําให้ต้องหาข้อมูลป้องกันแก้ไข เกิดปัญญา หากปล่อยผ่านก็ได้นิสัยมักง่าย ปัญญาก็อับเฉาลงเรื่อยๆ ความปล่อยผ่านและมักง่ายจึงเป็นนิสัยที่ทำลายปัญญา “นิสัยระมัดระวังภัย ไม่ปล่อยผ่าน, ไม่ไว้ใจในคนพาล และระวังคนพาลอยู่ตลอดเวลา” ทั้งหมดนี้จึงนับเป็นนิสัยในวิถีนักสร้างบารมีที่นับเนื่องเข้าในปัญญาบารมี 4.13 หลุมหลบภัย' สาเหตุที่ตรัสชาดก พระทศพลประทับอยู่พระเชตวันมหาวิหาร ตรัสแก่ภิกษุทั้งหลายว่า จงเที่ยวไปในโคจรอันเป็นวิสัยของบิดา เมื่อก่อนแม้เดียรัจฉานรอดจากเงื้อมมือข้าศึกได้เพราะตนมี ปัญญาเป็นสมบัติ แล้วทรงนำเรื่องในอดีตมาเล่าดังนี้ ในอดีต นกมูลไถตัวหนึ่งอาศัยร่องก้อนดิน หากินอย่างสุขสงบอยู่ในถิ่นของตนเรื่อยมา วันหนึ่งเกิดคิดอยากลองออกหาอาหารในถิ่นอื่นบ้าง ทันทีที่ออกจากถิ่นที่มิใช่ถิ่นตนเหยี่ยวร้ายจ้องอยู่ บินมาเร็วแรงโฉบจับเอานกมูลไถไปได้อย่างง่ายดาย นกมูลไถคร่ำครวญเป็นการใหญ่ว่า.. “เรานี้เคราะห์ร้ายจริงๆ! มีบุญน้อยเหลือเกินเพิ่งออกมาถิ่นอื่นแท้ๆ เชียว ถ้าวันนี้เราได้บินไป สันถวชาดก, พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก, มก. เล่ม 57 หน้า 81-84 120 DOU ช า ด ก วิถี นั ก ส ร้ า ง บ า ร มี