พระผู้มีพระภาคเจ้าและการเสด็จจากเมืองเวรุษชาม : หน้า 408/409

ประโยค(ตอน) - ปฐมสนับสนาปกขณะเทาแปล ภาค ๑ - หน้าที่ 403 [ พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจากเมืองเวรุษชามไปประตูที่เมืองไพศาล ] หลายบทยว่า อตฺถโภ ควา เวทนาฯ ยถาเหตุตึ วีรติวา มีความว่า พระผู้มีพระภาคเสด็จอย่างตามพระอัธยาศัย คือ ตามความ พอพระทัยแล้ว ออกจากเมืองเวรุษชาม มีพระประสงค์จะแสวงหา วิธี ที่จะพึงเสด็จไป ในกาลเป็นที่เสด็จเที่ยวอาริในมนต์ใหญ จะทรงพากษ์สุขผู้นับบากด้วยพุทธภิไธย เสด็จไปโดยตรง จึง ไม่ทรงแวะเมืองทั้งหลาย มีเมืองโดยเสนาะเป็นต้น เสด็จไปยังเมือง ปายกาประดิษฐาน ข้ามแม่น้ำกาคมิคฺเค่น แล้วเสด็จไปโดย ทีสภาคทางเมืองพาราณสี พระผู้มีพระภาคได้เสด็จไปโดยทีสภาคนั้น เพราะฉะนั้น จึงกล่าวว่า ตตวสรี พระองค์ประทับอยู่ตามพระอัธยาศัย แม้นเมืองพาราณสีนี้แล้ว ได้เสด็จไปยังเมืองโพศีล เพราะเหตุผ้นั้น พระธรรมสังกากาวจาร จึงกล่าวว่า "ไม่ทรงแวะเมืองโสเภยะ เมือง สังกัสสะแ เมืองกัลบุญชะ เสด็จไปทางเมืองปายศรีฐาน แล้วเสด็จมามแม่น้ำกาคมิคฺเค่น แล้วทรงกิจวิไป ทางเมืองไพศาล เมื่อ เสด็จอาริไปโดยลำดับ ได้ทรงแวะเมืองไพศาล ได้ยินว่า พระผู้มีพระ ภาคเจ้าประทับอยู่ที่กุฏาคารศาลาในป่มหาวัน ใกล้เมืองไพศาลนี้นั้น.."" จบ เวรัญชนะตุรรวณนา ในรถกถาวินัย ชื่อสมันตปสาทิก. ๑. วิ. มหา. ๑/๔๙.