วิภัชภิรมณ์: ความเข้าใจในวิญญาณและอารมณ์ : หน้า 54/405

ประโยค~ วิภัชภิรมณ์แปล ภาค ๑ ตอน ๑ หน้า ๕๓ ไม่แน่นอนก็มี (และ) เป็น ๓ เพราะต่างโดย (ประกอบด้วย) อุบลยา สุข โสมันต์ จริงอยู่ ในวิญญาณเหล่านั้น วิญญาณทั้ง ๕ (ข้างต้น) จัดเป็นนิยามตามธรรม เพราะเป็นไปในอารมณ์ (๕) มีรูป เป็นดังนั้นแลความดับดับ วิญญาณที่เหลือ เป็นอณูอารมณ์ เพราะ ในวิญญาณที่เป็นอณูตามนั้น มโนธาตุ เป็นไปในอารมณ์ มีรูป เป็นดังนั้น ๕ ในวิญญาณธาตุทั้งสอง เป็นไปในอารมณ์ ๖ และ ส่วนว่า ในวิญญาณที่เป็น ๓ นั้น กายวิญญาณประกอบด้วยสุข มโน วิญญาณฐาๆที่เป็นวิฐาน ประกอบด้วยโสมันต์ วิญญาณที่เหลือ (อีก ๖) ประกอบด้วยอุบลยา และ วิญญาณ ๘ คงอันเป็นอุเทศกะ ใน (ฝ่าย) กุศลวิบาก พิงทราบโดยประการที่กล่าวมานั้น เป็นอันดับแรก (ในชีวิตชาดก-วิญญาณมารวมมูล) [ถามว่ารกุสลวิปาก- สหฏกะ] ส่วนอัพยากฤทธิวิญญาณที่ประกอบด้วยวิบากเหตุ มือโลกะเป็นต้น ชื่อเหตุกะ สหฏกะอัพยากฤทธนั้นมีก็ ฯ โดยต่างแห่งสมบูรณธรรมมี โสมันต์เป็นต้น ดังมาวารกฤทธิวิญญาณ แต่อสตะกะอัพยากฤดูก็ ฯ ทำเหมือนกฤติวิญญาณ ซึ่งเป็นไปในอารมณ์ ๖ ด้วยอำนาจแห่งบุญวิญญาณ มีทานเป็นต้น ไม่ ด้วยสหฏกะอัพยากฤฏวิญญาณนี้ เป็นไปในอารมณ์ ๖ ที่นับเนื่องอยู่ในปริจจธรรม (คือถามาวาร) เท่านั้น ด้วยอำนาจแห่ง (กิริยา) ปฏิสันธิ ภวก จำและตะกามมะ ส่วนความเป็นสงสาร และอสังขาร ในสหฏกะอัพยากฤฏวิญญาณนี้ นันติพึงทราบ ว่าเป็น