หลักฐานธรรมาภายในคัมภีร์ทุทธโบราณ 1 ฉบับวิชาการ : หน้า 278/604

หลักฐานธรรมาภายในคัมภีร์ทุทธโบราณ 1 ฉบับวิชาการ จะเห็นได้ว่า ข้อความที่บรรยายคุณของพระอริยสงฆ์สาวกในฉบับวิชาการ คณะภาษาจีน มีความคล้ายคลึงกันมากกับที่พบในพระไตรปิฎกบาลี เพียงแต่ ใช้ภาษาที่แตกต่างกันในการบรรยายคุณของพระอริยสงฆ์เท่านั้น ซึ่งในที่นี้ พระอริยสงฆ์ทั้ง 8 ระดับ ตั้งแต่ผู้เข้าถึงโลภัตติดมรรค ขึ้นไปจนถึงผู้เข้า ถึงอรหัตผล ท่านอ้างถึงด้วยคำว่า “(เป็นผู้)” ได้รับผลของการปฏิบัติสู่ความ หลุดพ้น และถึงพร้อมด้วยธรรมภาย ซึ่งมีความสอดคล้องกันกับหลักการของ วิชาธรรมภายในอย่างชัดเจน ดังที่พระมงคลเทพมุนีกล่าวไว้ว่า ธรรมภายในหลายชั้น ธรรมภายในครูตระ ก ข ยาบ้าง รายละเอียด ธรรมภายใน โสดา ทั้งหยาบทั้งละเอียด ธรรมภายในสกทาทา ทั้งหยาบทั้งละเอียด ธรรมภายในอรหัต ทั้งหยาบทั้งละเอียด สินทาย กายหยาบ กายละเอียดทั้งมรรคทั้งผล รวมทั้งมรรคทั้งผล 10 กาย นี้เรียกว่า ธรรมภายใน (รร. 180) ต่อจากธรรมภายในโครตระชึ้นมาอีก 4 คู่ รวมเป็นพระอริย บุคคล 8 พระองค์ นี้ยกเป็นวาระพระบาลีว่า อุฏฐูปริสมบุคคล จัดเป็นปริสมบุคคล 8 จัดเป็นบุคคล 8 หรือจัดเป็น 4 คู่ คือ พระโสดาผิดมรรค พระโสดาปิติผล พระสัมทาคามมรรค พระสกทาคามิผล หายบั้นเป็นมรรค ส่วนละเอียดนี้เป็นผล พระอนาคามิผล พระอนาคามิผล พระอรหัตมรรค พระอรหัตผล รวมเป็นพระอริยบุคคล 8 จำพวก (รส. 654) 246 | ดร.ชนิดา จันทารศรีโสฬ