โยคาวจรและการรักษาชีวิตมนุษย์ : หน้า 471/604

โยคาวจรว่าเป็นสิ่งที่ทำหน้าที่ที่ทรงสัญญามนุษย์ให้ดำรงอยู่ได้ และเป็นตัวบังคับมนุษย์ให้คิด พูด และมีภาระกระทำ ส่วนในพระไตรปิฎกบาลี แสดงไว้ว่า การตายของมนุษย์เกิดขึ้นเมื่ออายุ ไอ่ข่ และวิญญาณ ละจากกายนี้ไป(ม.ม. 12/502/540) อาจกล่าวได้ว่าวิชาชาตรรกายกับโยคาวจรมีความสอดคล้องกันในประเด็นที่ว่ามีสิ่งหนึ่งที่ทำหน้าที่ทรงรักษามนุษย์ให้ดำรงอยู่ได้ และมีความสำคัญต่อความเป็นไปของกายมนุษย์ในเวลาที่ยังมีชีวิตอยู่ วิชชาธรรมกายเรียกสิ่งนี้ว่า “ดวงธรรม” โยคาวจรเรียกว่า “น้ำพระธรรม” ส่วนพระไตรปิฎกบาลีเรียกว่าย่างไรยังไม่ชัดเจนมาก ในทางโยคาวจร เวลาที่น้ำพระธรรมแตกคือเวลาที่กายมนุษย์แตกดับก่อนจะถึงเวลานั้น คำปร^ษณะแนะนำว่าให้มนุษย์รู้จักหาพี่น้องซึ่งมีชื่อเรียกหลายอย่างได้แก่ “แสงสว่างภายใน” “ไฟภายในสีลวง” หรือ “ศิลาลายใน” เป็นคำเหล่านี้เป็นชื่อของอธิผลทั้งสี่ภายในตัว ที่โยคาวจรนิยมเรียกเปรียบเทียบว่าเป็นดวงแก้วสีดวงในดอกหรือผลมะเดื่ออันเป็นเป้าหมายที่ทุกชีวิตต้องแสวงหา (ดู 4.3.1.1) 4.3.1.4. ขนาดของแสงสว่างภายใน หรือดวงสว่าง กับโครงต^รธรรม98 การปฏิบติสมาธิธวกนที่ประสบความสำเร็จอาจรับรู้ (recognize) ได้ด้วยความสว่างภายใน ในทางโยคาวจร ผลการปฏิบัติในขั้นโลกลุตรหรือขั้น 98 ศึกษารายละเอียดเพิ่มเติมได้จากงานวิจัย“สมาธิวนาในคัมภีร์อรัญธรรม” (กิจชัย เอื้อเกษม 2557)