การศึกษาคัมภีร์พระธรรมกายในเอเชียอาคเนย์ : หน้า 337/604

งานวิจัยในบทนี้ศึกษาหลักฐานทางคัมภีร์ในประเทศไทยและประเทศใกล้เคียง โดยประมวลรวมสิ่งที่ค้นพบจากงานวิจัยอยู 5 ชิ้น ที่แม้แต่ละชิ้นงานจะมีรูปแบบและวัตถุประสงค์ของการวิจัยที่แตกต่างกันบ้าง แต่ภาพรวมของสิ่งที่ค้นพบทำให้มองเห็นร่องรอยของคำสอนธรรมภายในอยู่ในท้องถิ่นเอเชียอาคเนย์มากว่าสี่ศรรษ การศึกษาคัมภีร์พระธรรมกายและคาถาธรรมภายในคัมภีร์สมาธิภาวนาโดยพระครูเทสสุธรรมญาณ และกิ่งชัย เอื้อเกษม พบว่า “ธรรมกาย” เป็นรู้จักของชาวพุทธในเอเชียอาคเนย์มานานหลายร้อยปีแล้วในฐานะที่เป็นพุทธลักษณะหรือกายแห่งการตรัสรู้ธรรมอันประกอบด้วยญาณรู้แจ้งและคุณธรรมต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการตรัสรู้ คัมภีร์จตุรารักษาพระศึกษาโดย สุปราณี พนิชยพงศ์ ให้คำตอบคล้ายกันว่า ในความเข้าใจของชาวพุทธในเอเชียอาคเนย์นั้น พระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีได้รง มีแต่พระรูปกาย หากทรงมีพระธรรมกายอันประกอบด้วยญาณและพระพุทธคุณ อันเป็นอจินไตยด้วย ความเข้าใจดังกล่าวนี้จะปรากฏให้เห็นอย่างชัดตั้งแต่ราวกลางพุทธศตวรรษที่ 10-16 (คริสต์ศตวรรษที่ 5-10) อันเป็นเวลาที่สันนิษฐานว่ามีการประพันธ์คัมภีร์นี้ขึ้นเป็นครั้งแรก การศึกษานี้หาคัมภีร์เกี่ยวกับการปฏิบัติธรรมในท้องถิ่นเอเชียอาคเนย์โดยพระปอเหม่า ธมมจิตติ กิจชัย เอื้อนเกษม และสุปราณี พนิชยพงศ์ พบว่าในท้องถิ่นนี้มิการปฏิบัติธรรมหลายวิธีซึ่งตรงกันกับที่แสดงไวในคัมภีร์อุทธิสรรค์ แต่พุทธานุตตจะเป็นวิธีหนึ่งที่มีความนิยมมาก เพราะปรากฏอยู่ในคัมภีร์ปฏิบัติธรรมท้องถิ่นแทบทุกฉบับ ทั้งยังมีความเก่าแก่ที่