อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 268 : หน้า 268/442

ประโยค - อภิธัมมัตถสังคหบาลี และอภิธัมมัตถวิภาวีนีฎีกา - หน้าที่ 268 พรรณานาความปริเฉทที่ ๖ [ข้อความเบื้องต้น] พระอนุรุทธาจารย์ ครั้นแสดงอรรถที่กล่าวไว้ในพระอภิธรรม ๒ อย่าง ด้วยสามารถแห่งจิตและเจตสิกอย่างนี้ก่อนแล้ว บัดนี้ เมื่อ ปรารภเพื่อจะแสดงรูปและนิพพานในลำดับแห่งรูปนั้น จึงกล่าวคำเป็น ต้นว่า เอตฺตาวตา ดังนี้ ฯ ประกอบความว่า ก็เพราะธรรมทั้งหลาย ฝ่ายจิตและเจตสิก พร้อมทั้งประเภทและปวัติ คือมีประเภทดังที่ได้กล่าวแล้วด้วย ๓ ปริเฉท ด้วยอำนาจแห่งนิเทศนัย และปฏินิเทศนัยเป็นอาทิ และมีปวัติดังที่ กล่าวแล้วด้วย ๒ ปริเฉท ด้วยอำนาจแห่งปวัติกาลและปฏิสนธิกาล อันข้าพเจ้าได้แจกไว้แล้ว ด้วยลำดับคำมีประมาณเท่านี้ คือ ด้วย ๕ ปริเฉทเพียงเท่านี้ เพราะฉะนั้น บัดนี้ ข้าพเจ้าจะกล่าวรูปที่มาถึงเข้าตาม ลำดับฯ ๆ บัดนี้ เพื่อจะตั้งมาติกา เพื่อจำแนกรูป ตามที่ปฏิญญาไว้แล้ว ท่านอาจารย์จึงกล่าวว่า สมุทเทสา เป็นต้น ฯ การแสดงขึ้นโดยย่อ ชื่อว่าสมุทเทศฯ การแจกออกไป ด้วยอำนาจแห่งรูปมีอย่างเดียวเป็นต้น ชื่อว่าวิภาคฯ เหตุ ที่ชื่อว่าสมุฏฐาน เพราะอรรถว่า เป็นแดนตั้ง ขึ้นแห่งผล ได้แก่ปัจจัยที่ให้รูปเกิดมีกรรมเป็นต้นฯ หมวด ๑๐ มีจักขุ * พระมหาแพร กมฺมสาโร ป. ธ. ๕ วัดเขมาภิรตาราม นนทบุรี แปล